Άρθρο
Αλκοόλ: πότε το «κοινωνικό» ποτό γίνεται πρόβλημα
Το αλκοόλ γίνεται πρόβλημα όταν ο άνθρωπος δεν ελέγχει πια εύκολα πόσο και πότε πίνει, ή όταν συνεχίζει να πίνει παρότι το ποτό βλάπτει την υγεία, τη δουλειά ή τις σχέσεις του. Δεν μετρά μόνο η ποσότητα, αλλά και η θέση που έχει πάρει το ποτό στη ζωή του. Ο αλκοολισμός, που σήμερα περιγράφεται και ως «διαταραχή χρήσης αλκοόλ», αγγίζει όλη την οικογένεια, και υπάρχει βοήθεια τόσο για τον άνθρωπο που πίνει όσο και για τους δικούς του.
Γιατί είναι δύσκολο να φανεί πότε το ποτό έγινε πρόβλημα;
Στην Ελλάδα το αλκοόλ είναι κομμάτι του τραπεζιού, της παρέας και της γιορτής. Ένα ποτήρι κρασί στο φαγητό ή ένα τσίπουρο με φίλους θεωρούνται αυτονόητα, και συχνά εκείνος που δεν πίνει χρειάζεται να εξηγήσει γιατί. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, το πέρασμα από το «κοινωνικό» ποτό σε κάτι πιο προβληματικό γίνεται σιγά σιγά και περνά απαρατήρητο.
Πολλοί άνθρωποι που πίνουν περισσότερο από όσο τους κάνει καλό συνεχίζουν να δουλεύουν, να φροντίζουν την οικογένεια και να φαίνονται «μια χαρά». Αυτό κάνει πιο εύκολες τις σκέψεις «το ελέγχω» ή «όλοι πίνουν». Η ντροπή και ο φόβος της ταμπέλας «αλκοολικός» κρατούν επίσης πολλούς μακριά από τη βοήθεια.
Ποια σημάδια δείχνουν ότι το αλκοόλ έγινε πρόβλημα;
Τα παρακάτω είναι ενδεικτικά και όχι τεστ αυτοδιάγνωσης. Μπορεί όμως να γίνουν αφορμή για μια ειλικρινή ματιά:
- πίνετε συχνά περισσότερο ή για περισσότερη ώρα από όσο σκοπεύατε,
- έχετε προσπαθήσει να μειώσετε το ποτό χωρίς να τα καταφέρετε,
- χρειάζεστε περισσότερο αλκοόλ για να νιώσετε το ίδιο αποτέλεσμα,
- πίνετε για να χαλαρώσετε, να κοιμηθείτε ή να αντέξετε μια δύσκολη μέρα,
- κρύβετε πόσο πίνετε ή πίνετε μόνοι σας,
- όταν δεν πίνετε, νιώθετε τρέμουλο, εφίδρωση, ανησυχία ή αϋπνία,
- το ποτό φέρνει εντάσεις στο σπίτι, προβλήματα στη δουλειά ή ρίσκα, όπως η οδήγηση μετά από ποτό.
Μόνο μια προσωπική αξιολόγηση από επαγγελματία μπορεί να πει αν, και σε ποιο βαθμό, το αλκοόλ έχει γίνει πρόβλημα στη δική σας περίπτωση.
Πώς επηρεάζει ο αλκοολισμός την οικογένεια;
Η οικογένεια ζει συχνά με την αβεβαιότητα: πώς θα γυρίσει απόψε, τι διάθεση θα έχει, αν θα γίνει πάλι καβγάς. Ο σύντροφος μπορεί να μετρά μπουκάλια, να δικαιολογεί απουσίες στη δουλειά, να αναλαμβάνει όλο και περισσότερες ευθύνες και να νιώθει θυμό, ντροπή και μοναξιά. Όλα αυτά γίνονται από αγάπη και ανησυχία, αλλά εξαντλούν.
Τα παιδιά καταλαβαίνουν περισσότερα από όσα νομίζουμε, ακόμη κι αν κανείς δεν μιλά. Μπορεί να πιστεύουν ότι φταίνε τα ίδια, να γίνονται «μικροί ενήλικες» που φροντίζουν τους άλλους, να κρατούν το μυστικό ή να αποφεύγουν να φέρνουν φίλους στο σπίτι. Αν το ποτό συνοδεύεται από βία, η ασφάλεια όλων, και ιδιαίτερα των παιδιών, έρχεται πρώτη.
Η συστημική ματιά βλέπει ότι η οικογένεια, χωρίς να το θέλει, οργανώνεται γύρω από το ποτό. Κινήσεις που γίνονται για να προστατευτεί κάποιος, όπως η κάλυψη ή η επιδιόρθωση των συνεπειών, μπορεί άθελά τους να κρατούν το πρόβλημα σε ισορροπία. Αυτό δεν σημαίνει ότι φταίει η οικογένεια, σημαίνει ότι οι δικές της αλλαγές μπορούν να στηρίξουν την αλλαγή.
Τι μπορεί να κάνει η οικογένεια;
Βοηθά να μιλήσετε σε μια στιγμή που ο άνθρωπός σας δεν έχει πιει, ήρεμα, περιγράφοντας συγκεκριμένα γεγονότα και το πώς σας επηρεάζουν, όπως «ανησυχώ όταν οδηγείς μετά το τραπέζι», αντί για «είσαι αλκοολικός». Οι ταμπέλες, οι κατηγορίες και οι απειλές που δεν θα τηρηθούν συνήθως φέρνουν άμυνα. Τα όρια βοηθούν περισσότερο, για παράδειγμα να μην καλύπτετε πια τα ψέματα ή να μη δίνετε χρήματα που θα πάνε στο ποτό.
Η αλλαγή σπάνια έρχεται με μία απόφαση. Συνήθως ο άνθρωπος περνά από φάσεις αμφιθυμίας, θέλει και δεν θέλει να σταματήσει. Στις εξαρτήσεις χρησιμοποιείται συχνά η Συνέντευξη Κινητοποίησης (Motivational Interviewing), που δεν πιέζει και δεν αντιπαρατίθεται, αλλά βοηθά τον άνθρωπο να ακούσει τους δικούς του λόγους για αλλαγή. Και κάτι σημαντικό: η οικογένεια μπορεί να ζητήσει στήριξη για τον εαυτό της, ακόμη κι αν ο άνθρωπος που πίνει δεν είναι έτοιμος.
Γιατί η απότομη διακοπή του αλκοόλ θέλει γιατρό;
Όταν κάποιος πίνει πολύ και για καιρό, το σώμα του έχει προσαρμοστεί στο αλκοόλ. Η απότομη διακοπή μπορεί τότε να φέρει στερητικά συμπτώματα, από τρέμουλο, ταχυκαρδία, εφίδρωση και αϋπνία μέχρι σύγχυση, παραισθήσεις ή σπασμούς, που σε ορισμένες περιπτώσεις είναι επικίνδυνα. Γι' αυτό η διακοπή σχεδιάζεται με γιατρό ή ψυχίατρο και, όπου χρειάζεται, γίνεται με ιατρική παρακολούθηση. Ο ψυχοθεραπευτής δεν συνταγογραφεί, συνεργάζεται με τον γιατρό, ώστε η σωματική και η ψυχική φροντίδα να πηγαίνουν μαζί.
Πώς βοηθά η ψυχοθεραπεία;
Η ψυχοθεραπεία και η συμβουλευτική εξαρτήσεων βοηθούν τον άνθρωπο να καταλάβει τι ρόλο παίζει το ποτό στη ζωή του, τι «λύνει» προσωρινά, όπως το άγχος, τη μοναξιά ή τον πόνο, και τι μπορεί να πάρει τη θέση του. Δίνουν χώρο στην πρόληψη της υποτροπής και στη ζωή που ξαναχτίζεται. Η δουλειά μπορεί να γίνει ατομικά, με το ζευγάρι ή με όλη την οικογένεια, όπως περιγράφει η σελίδα Εξαρτήσεις & εθισμοί.
Ο Επαμεινώνδας Λοράνδος ασχολείται με τις εξαρτήσεις από το 1995 και εργάστηκε δεκατρία χρόνια στο ΚΕΘΕΑ, με εξειδίκευση σε εφήβους, νεαρούς ενήλικες και τις οικογένειές τους. Έχει διεθνή πιστοποίηση ως Ειδικός Σύμβουλος Εξαρτήσεων (ICADC) από το IC&RC. Όταν η οικογένεια χρειάζεται να βρει νέους τρόπους να σταθεί, η θεραπεία οικογένειας μπορεί να βοηθήσει, ακόμη κι αν δεν έρχονται όλοι από την αρχή.
Πού μπορείτε να ζητήσετε βοήθεια;
Ένα πρώτο βήμα μπορεί να είναι ο γιατρός σας ή ένας ψυχίατρος, για την εκτίμηση της σωματικής υγείας και της στέρησης. Η Γραμμή Βοήθειας για τις εξαρτήσεις 1031 δίνει πληροφορίες και κατευθύνει σε δημόσια προγράμματα. Υπάρχουν επίσης ομάδες αυτοβοήθειας, όπως οι Ανώνυμοι Αλκοολικοί, και ομάδες για συγγενείς, καθώς και ψυχοθεραπευτές με εκπαίδευση στις εξαρτήσεις, για ατομική ψυχοθεραπεία ή δουλειά με την οικογένεια. Αν κάποιος μετά από πολύ ποτό δεν ανταποκρίνεται, αναπνέει δύσκολα ή έχει σπασμούς, καλέστε αμέσως το 112.
Αν βρίσκεστε σε άμεσο κίνδυνο, καλέστε το 112, για παράδειγμα αν κάποιος δεν ανταποκρίνεται μετά από ποτό ή έχει σοβαρά στερητικά συμπτώματα, όπως σύγχυση ή σπασμούς. Για τις εξαρτήσεις υπάρχει η Γραμμή Βοήθειας 1031. Αν υπάρχουν σκέψεις αυτοκτονίας, μπορείτε να καλέσετε τη Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία 1018, και για συναισθηματική στήριξη τη Γραμμή Ψυχοκοινωνικής Υποστήριξης 10306. Αν το ποτό συνοδεύεται από βία στο σπίτι, υπάρχει η Γραμμή SOS 15900 για τη βία κατά των γυναικών και η Γραμμή SOS 1056 για τα παιδιά.
Ερωτήσεις
Συχνές ερωτήσεις
Αλκοολισμός ή απλώς πίνω πολύ: πώς ξεχωρίζει;
Δεν υπάρχει μία γραμμή που να ισχύει για όλους. Περισσότερο από την ποσότητα, μετρά αν ελέγχετε εσείς το ποτό ή αν σας ελέγχει εκείνο: αν πίνετε περισσότερο από όσο θέλετε, αν δυσκολεύεστε να το μειώσετε, αν συνεχίζετε παρότι βλάπτει την υγεία ή τις σχέσεις σας. Σήμερα το πρόβλημα με το αλκοόλ περιγράφεται σε διαβαθμίσεις, από πιο ήπιες μορφές μέχρι την εξάρτηση. Μια συζήτηση με γιατρό ή επαγγελματία ψυχικής υγείας βοηθά να ξεκαθαρίσει η εικόνα.
Είναι επικίνδυνο να κόψω απότομα το αλκοόλ;
Μπορεί να είναι, αν πίνετε πολύ και συστηματικά για αρκετό καιρό. Τότε το σώμα έχει συνηθίσει το αλκοόλ, και η απότομη διακοπή μπορεί να φέρει στερητικά συμπτώματα που σε ορισμένες περιπτώσεις χρειάζονται ιατρική φροντίδα. Πριν σταματήσετε, μιλήστε με γιατρό ή ψυχίατρο, ώστε η διακοπή να γίνει με ασφάλεια. Η απόφαση να σταματήσετε είναι πολύτιμη, και αξίζει να στηριχτεί σωστά από την αρχή.
Πώς βοηθώ κάποιον που δεν θέλει να κόψει το ποτό;
Δεν μπορείτε να αλλάξετε κάποιον με το ζόρι, μπορείτε όμως να αλλάξετε το πλαίσιο γύρω του. Μιλήστε ήρεμα, σε στιγμή που δεν έχει πιει, για συγκεκριμένα γεγονότα και για την ανησυχία σας, χωρίς ταμπέλες. Βάλτε όρια σε ό,τι σας βλάπτει και σταματήστε να καλύπτετε τις συνέπειες. Παράλληλα, ζητήστε στήριξη για εσάς. Συχνά, όταν αλλάζει η στάση της οικογένειας, ανοίγει και ο δρόμος για τη δική του αλλαγή.
Τι λέμε στα παιδιά όταν ένας γονιός πίνει;
Τα παιδιά χρειάζονται μια απλή, ειλικρινή εξήγηση, προσαρμοσμένη στην ηλικία τους: ότι ο γονιός έχει μια δυσκολία με το ποτό, ότι δεν φταίνε τα ίδια και ότι δεν είναι δική τους δουλειά να το διορθώσουν. Βοηθά να ξέρουν σε ποιον ενήλικα μπορούν να μιλήσουν και τι να κάνουν αν φοβηθούν. Η σιωπή συχνά τα φορτώνει περισσότερο από την αλήθεια, γιατί μένουν μόνα τους με όσα βλέπουν.
Χρειάζεται να σταματήσει κανείς εντελώς το αλκοόλ;
Η απάντηση δεν είναι ίδια για όλους. Όταν υπάρχει εξάρτηση, η πλήρης διακοπή είναι συχνά ο ασφαλέστερος στόχος, ενώ σε πιο ήπιες δυσκολίες μπορεί να συζητηθεί και η μείωση. Η απόφαση αξίζει να παρθεί μαζί με τον γιατρό και τον θεραπευτή, με βάση την υγεία, την ιστορία και τους στόχους του ίδιου του ανθρώπου. Όποια κι αν είναι, η συνεχής στήριξη βοηθά να κρατηθεί η αλλαγή στον χρόνο.
Αν ανησυχείτε για το ποτό, το δικό σας ή ενός δικού σας ανθρώπου, στη σελίδα Εξαρτήσεις & εθισμοί θα δείτε πώς μπορεί να ξεκινήσει μια πρώτη συνάντηση, για εσάς ή για την οικογένεια.
Το κείμενο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν υποκαθιστά την προσωπική αξιολόγηση από επαγγελματία ψυχικής υγείας.