Άρθρο
Αναδοχή και υιοθεσία: η ψυχολογική προετοιμασία των γονιών
Η ψυχολογική προετοιμασία για την αναδοχή ή την υιοθεσία είναι η διαδικασία μέσα από την οποία οι μελλοντικοί γονείς σκέφτονται τα κίνητρα και τις προσδοκίες τους, καταλαβαίνουν τι μπορεί να χρειάζεται ένα παιδί που έρχεται με τη δική του ιστορία και ετοιμάζουν τη σχέση και το σπίτι τους για την αλλαγή. Δεν αντικαθιστά την επίσημη διαδικασία των αρμόδιων φορέων, τη συμπληρώνει. Και δεν τελειώνει με την άφιξη του παιδιού, γιατί πολλά ερωτήματα γεννιούνται στην πορεία.
Ποια είναι η διαφορά ανάμεσα στην αναδοχή και την υιοθεσία;
Στην αναδοχή, μια οικογένεια φροντίζει ένα παιδί για όσο διάστημα η βιολογική του οικογένεια δεν μπορεί να το κάνει. Το παιδί συνήθως διατηρεί επαφή με τους βιολογικούς του γονείς, και η επιστροφή σε αυτούς, όπου είναι δυνατή, παραμένει ένας από τους στόχους. Στην υιοθεσία, η σχέση γονιού και παιδιού γίνεται μόνιμη και νομικά πλήρης, και το παιδί γίνεται μέλος της νέας οικογένειας για όλη του τη ζωή.
Η διαφορά αυτή αλλάζει και την προετοιμασία. Οι ανάδοχοι γονείς χρειάζεται να μπορούν να δεθούν με ένα παιδί ξέροντας ότι μπορεί κάποια στιγμή να φύγει, και να συνεργάζονται με τη βιολογική οικογένεια και τις υπηρεσίες. Οι θετοί γονείς χρειάζεται να ετοιμαστούν για μια σχέση που θα περιλαμβάνει πάντα και την ιστορία της προέλευσης του παιδιού.
Τι αξίζει να σκεφτούν οι γονείς πριν ξεκινήσουν;
Πριν από την αίτηση, ή παράλληλα με αυτήν, βοηθά να δοθεί χρόνος σε μερικά ερωτήματα που συχνά μένουν ανείπωτα:
- Γιατί το θέλουμε; Η επιθυμία για παιδί, η ανάγκη να προσφέρουμε, η απουσία ενός παιδιού που δεν ήρθε είναι όλα κατανοητά κίνητρα. Αξίζει όμως να τα γνωρίζουμε.
- Έχουμε πενθήσει όσα χάσαμε; Όταν έχουν προηγηθεί χρόνια υπογονιμότητας ή απώλειες εγκυμοσύνης, η λύπη χρειάζεται τον χώρο της, ώστε το παιδί που θα έρθει να μη χρειαστεί να «αναπληρώσει» ένα άλλο.
- Τι περιμένουμε από το παιδί; Ευγνωμοσύνη, γρήγορη προσαρμογή, ομοιότητα με εμάς; Οι μεγάλες προσδοκίες βαραίνουν και το παιδί και τους γονείς.
- Το θέλουμε και οι δύο το ίδιο; Αν ο ένας σύντροφος το επιθυμεί περισσότερο από τον άλλον, αξίζει να ειπωθεί πριν και όχι μετά.
- Ποιοι είναι γύρω μας; Τα άλλα παιδιά της οικογένειας, οι παππούδες, οι φίλοι θα χρειαστεί να προετοιμαστούν κι εκείνοι, και μπορούν να γίνουν δίκτυο στήριξης.
Τα ίδια ερωτήματα αφορούν και τον γονιό που κάνει αυτή τη διαδρομή χωρίς σύντροφο, ο οποίος χρειάζεται ίσως ακόμη περισσότερο ένα σταθερό δίκτυο γύρω του.
Τι φέρνει μαζί του ένα παιδί με τη δική του ιστορία;
Κάθε παιδί που έρχεται μέσω αναδοχής ή υιοθεσίας έχει ζήσει τουλάχιστον έναν αποχωρισμό, από τους βιολογικούς του γονείς, από ένα ίδρυμα ή από μια προηγούμενη οικογένεια. Αρκετά παιδιά έχουν ζήσει και παραμέληση, αστάθεια ή βία. Αυτές οι εμπειρίες μένουν μέσα τους, ακόμη κι όταν ήταν πολύ μικρά για να τις θυμούνται με λόγια.
Από τη σκοπιά της θεωρίας του δεσμού, ένα παιδί που έμαθε ότι οι μεγάλοι δεν είναι πάντα εκεί μπορεί να δυσκολεύεται να εμπιστευτεί. Μπορεί να δοκιμάζει τα όρια, να απορρίπτει τη φροντίδα που τόσο χρειάζεται, να «κολλά» σε όποιον ενήλικα βρεθεί κοντά του ή να μοιάζει άψογα προσαρμοσμένο αλλά να μη ζητά ποτέ βοήθεια.
Αυτές οι συμπεριφορές συνήθως δεν στρέφονται εναντίον των νέων γονιών. Είναι τρόποι που κάποτε το προστάτευσαν. Για τον δεσμό με απλά λόγια, μπορείτε να διαβάσετε το άρθρο Θεωρία του δεσμού.
Η εμπιστοσύνη χτίζεται αργά, μέσα από μικρές στιγμές φροντίδας που επαναλαμβάνονται: το ίδιο τελετουργικό πριν από τον ύπνο, μια υπόσχεση που τηρείται, ένας ενήλικας που μένει ήρεμος ακόμη κι όταν το παιδί θυμώνει.
Πώς μιλάμε στο παιδί για την προέλευσή του;
Τα παιδιά χρειάζεται να γνωρίζουν την ιστορία τους από νωρίς, με λόγια που ταιριάζουν στην ηλικία τους, και όχι να την ανακαλύψουν ξαφνικά. Η υιοθεσία ή η αναδοχή μπορεί να είναι ένα θέμα για το οποίο μιλάμε φυσικά στο σπίτι, όπως για κάθε άλλο κομμάτι της ζωής της οικογένειας, και όχι ένα μυστικό που περιμένει την «κατάλληλη στιγμή».
Βοηθά να μιλάμε για τους βιολογικούς γονείς με σεβασμό, ακόμη κι όταν η ιστορία είναι δύσκολη. Το παιδί κουβαλά κάτι από αυτούς, και όταν τους υποτιμούμε, μπορεί να νιώσει ότι υποτιμούμε κι ένα κομμάτι του εαυτού του. Οι ερωτήσεις για την προέλευση επιστρέφουν συχνά στην εφηβεία, όταν το «ποιος είμαι» γίνεται κεντρικό, και δεν σημαίνουν απόρριψη των γονιών που το μεγάλωσαν.
Τι βοηθά τους γονείς μετά την άφιξη του παιδιού;
Οι πρώτοι μήνες είναι συχνά πιο απαιτητικοί απ' όσο φαντάζονταν οι γονείς. Η κούραση, η απογοήτευση όταν το παιδί δεν ανταποκρίνεται όπως περίμεναν, ακόμη και η αίσθηση ότι δεν το νιώθουν ακόμη «δικό τους», είναι εμπειρίες που ζουν αρκετοί γονείς και δεν σημαίνουν ότι κάνουν κάτι λάθος. Ο δεσμός χρειάζεται χρόνο και από την πλευρά των ενηλίκων.
Βοηθά να υπάρχει γύρω τους ένα δίκτυο: ο σύντροφος, φίλοι, άλλοι ανάδοχοι ή θετοί γονείς, η κοινωνική υπηρεσία που παρακολουθεί την αναδοχή. Βοηθά επίσης να φροντίζουν τον εαυτό τους και τη σχέση τους, γιατί ένα παιδί που δοκιμάζει την εμπιστοσύνη χρειάζεται ενήλικες με αποθέματα. Η άφιξη ενός παιδιού είναι μεγάλη αλλαγή για όλη την οικογένεια, όπως περιγράφει και η σελίδα Μεταβάσεις ζωής.
Πότε αξίζει να ζητήσετε βοήθεια;
Η ψυχοεκπαίδευση και η συμβουλευτική πριν από την αναδοχή ή την υιοθεσία βοηθούν τους υποψήφιους γονείς να δουλέψουν τα παραπάνω ερωτήματα με την ησυχία τους, ατομικά ή ως ζευγάρι. Μετά την άφιξη του παιδιού, αξίζει να μιλήσετε με έναν επαγγελματία όταν οι εντάσεις στο σπίτι μεγαλώνουν, όταν η συμπεριφορά του παιδιού σάς φέρνει σε αδιέξοδο, όταν το ζευγάρι απομακρύνεται ή όταν τα ερωτήματα για την προέλευση φέρνουν αναστάτωση. Τα σημάδια αυτά είναι ενδεικτικά. Μόνο μια προσωπική συνάντηση μπορεί να δείξει τι χρειάζεται η δική σας οικογένεια.
Μια τέτοια δουλειά μπορεί να γίνει μέσα από τη συμβουλευτική, που περιλαμβάνει ψυχοεκπαίδευση για την αναδοχή και την υιοθεσία, ή μέσα από οικογενειακή θεραπεία, όπου ακούγεται και το ίδιο το παιδί. Ο Επαμεινώνδας Λοράνδος υπήρξε διευθυντής του Παιδικού Χωριού SOS Βάρης και της Στέγης Νέων Αθήνας από το 2016 έως το 2020, ενώ στα επιστημονικά του ενδιαφέροντα περιλαμβάνεται η συνηγορία (advocacy) για την ψυχική υγεία σε ζητήματα αναδοχής και υιοθεσίας.
Ερωτήσεις
Συχνές ερωτήσεις
Πότε πρέπει να μάθει ένα παιδί ότι είναι υιοθετημένο;
Βοηθά η κουβέντα να ξεκινά πολύ νωρίς, ακόμη και πριν το παιδί καταλαβαίνει όλες τις λέξεις, ώστε η υιοθεσία να είναι κομμάτι της ιστορίας του από την αρχή και όχι μια αποκάλυψη. Στην προσχολική ηλικία αρκούν λίγα, απλά λόγια, και όσο μεγαλώνει προστίθενται λεπτομέρειες, πάντα με χώρο για τις ερωτήσεις του. Όταν ένα παιδί μαθαίνει την αλήθεια αργά ή από τρίτους, μπορεί να κλονιστεί η εμπιστοσύνη του στους γονείς του.
Πώς προετοιμάζουμε τα άλλα παιδιά της οικογένειας για την αναδοχή ή την υιοθεσία;
Τα παιδιά που ήδη ζουν στο σπίτι χρειάζεται να μάθουν από νωρίς τι πρόκειται να γίνει, να εκφράσουν τις απορίες και τις ανησυχίες τους και να ακούσουν ότι η θέση τους στην οικογένεια δεν αλλάζει. Είναι αναμενόμενο να νιώσουν ζήλια ή αμηχανία, ιδίως όταν το νέο παιδί χρειάζεται πολλή προσοχή. Βοηθά να έχουν και δικό τους χρόνο με τους γονείς, ώστε να μη νιώσουν ότι παραμερίστηκαν.
Πώς αντέχουν οι ανάδοχοι γονείς τον αποχωρισμό όταν το παιδί φεύγει;
Ο αποχωρισμός από ένα παιδί που φροντίσατε είναι απώλεια, ακόμη κι όταν ξέρατε από την αρχή ότι η αναδοχή μπορεί να είναι προσωρινή. Η λύπη αυτή είναι φυσιολογική και δείχνει τον δεσμό που χτίστηκε, έναν δεσμό που το παιδί παίρνει μαζί του. Βοηθά να έχετε στήριξη από την υπηρεσία, από άλλους ανάδοχους γονείς ή από έναν επαγγελματία, και να δώσετε χρόνο στον εαυτό σας πριν από το επόμενο βήμα.
Χρειάζεται στήριξη μια οικογένεια και χρόνια μετά την υιοθεσία;
Συχνά ναι, και αυτό δεν σημαίνει ότι κάτι πήγε στραβά. Κάποια ερωτήματα εμφανίζονται αργότερα, για παράδειγμα στην εφηβεία, όταν το παιδί αναζητά ποιο είναι και από πού έρχεται, ή όταν θελήσει να μάθει περισσότερα για τη βιολογική του οικογένεια. Μια συζήτηση με επαγγελματία σε τέτοιες φάσεις μπορεί να βοηθήσει γονείς και παιδί να τις περάσουν μαζί, χωρίς να νιώσει κανείς ότι απειλείται η σχέση τους.
Μπορεί ένα παιδί σε αναδοχή να δεθεί με τους ανάδοχους γονείς χωρίς να «προδώσει» τους βιολογικούς;
Ναι, αλλά συχνά χρειάζεται να το ακούσει από τους μεγάλους. Πολλά παιδιά σε αναδοχή νιώθουν μια σύγκρουση πίστης, σαν να πληγώνουν τους βιολογικούς τους γονείς αν αγαπήσουν την οικογένεια που τα φροντίζει. Βοηθά όταν οι ανάδοχοι γονείς μιλούν με σεβασμό για τη βιολογική οικογένεια και λένε καθαρά στο παιδί ότι μπορεί να αγαπά και τους δύο. Η καρδιά ενός παιδιού χωράει περισσότερους από έναν ανθρώπους.
Αν σκέφτεστε την αναδοχή ή την υιοθεσία, ή αν η οικογένειά σας μεγάλωσε ήδη με αυτόν τον τρόπο, στη σελίδα Οικογενειακή θεραπεία θα δείτε πώς μπορεί να γίνει μια πρώτη συνάντηση.
Το κείμενο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν υποκαθιστά την προσωπική αξιολόγηση από επαγγελματία ψυχικής υγείας.