Άρθρο
Θυμός και συγκρούσεις στην οικογένεια: από τις φωνές στη συζήτηση
Ο θυμός είναι ένα φυσικό συναίσθημα, και οι συγκρούσεις στην οικογένεια είναι αναπόφευκτες, αφού άνθρωποι με διαφορετικές ανάγκες ζουν κοντά ο ένας στον άλλον. Διαχείριση θυμού δεν σημαίνει να μη θυμώνουμε ποτέ, σημαίνει να εκφράζουμε τον θυμό χωρίς να πληγώνουμε και να μπορούμε να επιστρέφουμε στη συζήτηση μετά τον καβγά. Όταν όμως ο θυμός γίνεται απειλή, φόβος ή βία, δεν μιλάμε πια για σύγκρουση, και πρώτη έρχεται η ασφάλεια.
Γιατί θυμώνουμε τόσο εύκολα με τους δικούς μας ανθρώπους;
Με τους ανθρώπους που αγαπάμε έχουμε περισσότερες προσδοκίες, περισσότερη ιστορία και λιγότερες άμυνες. Στο σπίτι, μετά από μια κουραστική μέρα, χαλαρώνει και η αυτοσυγκράτηση που κρατάμε στη δουλειά. Φέρνουμε επίσης μαζί μας τρόπους που μάθαμε στην οικογένεια όπου μεγαλώσαμε: σε κάποια σπίτια οι φωνές ήταν καθημερινές, σε άλλα ο θυμός δεν επιτρεπόταν καθόλου.
Ο θυμός συχνά είναι η επιφάνεια. Από τη ματιά της Συγκινησιακά Εστιασμένης Θεραπείας (EFT), κάτω από αυτόν κρύβονται συχνά πιο ευαίσθητα συναισθήματα: η αγωνία ότι δεν είμαστε σημαντικοί για τον άλλον, η πληγή, η ντροπή ή η εξάντληση. Όταν ακούμε μόνο τις φωνές, χάνουμε το μήνυμα που κρύβεται από κάτω: «με νοιάζει, χρειάζομαι να με δεις».
Γιατί οι ίδιοι καβγάδες επαναλαμβάνονται;
Πολλές οικογένειες λένε ότι μαλώνουν «για το ίδιο πράγμα», ακόμη κι αν το θέμα αλλάζει: τα πιάτα, τα μαθήματα, τα χρήματα, το κινητό. Η συστημική ματιά κοιτάζει λιγότερο το θέμα και περισσότερο το μοτίβο. Ο ένας υψώνει τη φωνή, ο άλλος φωνάζει πιο δυνατά ή κλείνεται στον εαυτό του, και αυτό με τη σειρά του φέρνει περισσότερο θυμό, σε έναν κύκλο που κανείς δεν ελέγχει.
Σε αυτόν τον κύκλο, η ερώτηση «ποιος ξεκίνησε;» δεν βγάζει πουθενά, γιατί ο καθένας αντιδρά σε κάτι που έκανε ο άλλος. Πιο χρήσιμο είναι να δούμε τι συμβαίνει ανάμεσά μας. Συχνά στον κύκλο μπλέκονται και τρίτοι: ένα παιδί που μπαίνει στη μέση για να ηρεμήσει τους γονείς, ή ένας γονιός που κάνει σύμμαχο το παιδί απέναντι στον άλλον.
Τι συμβαίνει στα παιδιά όταν οι μεγάλοι μαλώνουν;
Τα παιδιά δεν πληγώνονται από κάθε διαφωνία. Όταν βλέπουν τους γονείς να διαφωνούν με σεβασμό και να τα βρίσκουν ξανά, μαθαίνουν ότι η σύγκρουση δεν καταστρέφει τις σχέσεις. Αυτό που τα βαραίνει είναι οι συχνές και έντονες συγκρούσεις, η εχθρότητα, οι καβγάδες που δεν κλείνουν ποτέ και, κυρίως, όταν τα βάζουμε στη μέση ή τους ζητάμε να διαλέξουν πλευρά.
Με τους εφήβους, οι συγκρούσεις είναι ως έναν βαθμό αναμενόμενες, γιατί ψάχνουν τη δική τους αυτονομία. Βοηθά να διαλέγετε ποιες «μάχες» αξίζουν, να μη συζητάτε τη στιγμή της έκρηξης και να επιστρέφετε στο θέμα όταν όλοι έχουν ηρεμήσει. Περισσότερα θα βρείτε στη σελίδα Έφηβοι & γονείς.
Τι βοηθά τη στιγμή του θυμού;
Η στιγμή της έκρηξης δεν είναι η στιγμή για λύσεις. Στόχος είναι να μη γίνει ζημιά και να μείνει ανοιχτός ο δρόμος για αργότερα:
- προσέξτε τα πρώτα σημάδια στο σώμα, όπως ζέστη, σφιγμένο σαγόνι, γρήγορη καρδιά ή φωνή που ανεβαίνει,
- κάντε μια παύση και πείτε ότι θα επιστρέψετε, για παράδειγμα «χρειάζομαι λίγα λεπτά, θα τα πούμε μετά»,
- στη διάρκεια της παύσης ανασάνετε, περπατήστε ή πιείτε νερό, όχι αλκοόλ, και μην οδηγήσετε θυμωμένοι,
- όταν επιστρέψετε, μιλήστε σε πρώτο πρόσωπο («νιώθω... όταν...») αντί για «εσύ πάντα...»,
- κρατήστε ένα θέμα κάθε φορά και αφήστε έξω τις βρισιές, τις απειλές και τα παλιά παράπονα.
Η παύση βοηθά μόνο αν ακολουθεί η επιστροφή. Αν γίνεται τρόπος να αποφεύγεται η κουβέντα, ο άλλος συχνά θυμώνει περισσότερο.
Πώς επανορθώνουμε μετά από έναν καβγά;
Η επανόρθωση είναι από τις πιο σημαντικές δεξιότητες μιας οικογένειας. Δεν σημαίνει ότι κάποιος «χάνει». Σημαίνει να επιστρέψετε στη συζήτηση με ηρεμία, να ζητήσετε συγγνώμη για τον τρόπο, ακόμη κι αν δεν αλλάζετε γνώμη, και να μιλήσετε για ό,τι υπήρχε κάτω από τον θυμό.
Με τα παιδιά, ο ενήλικας παίρνει πρώτος την ευθύνη: «φώναξα και δεν έπρεπε, δεν φταις εσύ για τον θυμό μου». Έτσι τα παιδιά μαθαίνουν ότι οι σχέσεις αντέχουν και διορθώνονται. Κάποιες οικογένειες βρίσκουν χρήσιμη μια σύντομη κοινή κουβέντα, όπου συμφωνούν μαζί πώς θέλουν να διαφωνούν.
Πότε ο θυμός γίνεται βία;
Βία δεν είναι μόνο τα χτυπήματα. Είναι και οι απειλές, το σπάσιμο αντικειμένων, ο εκφοβισμός, ο εξευτελισμός και ο έλεγχος, για παράδειγμα στα χρήματα, στο κινητό ή στις κινήσεις του άλλου. Αν κάποιος στο σπίτι φοβάται την αντίδραση ενός άλλου, δεν πρόκειται για σύγκρουση ανάμεσα σε ίσους, και οι συμβουλές για τη διαχείριση του θυμού δεν αρκούν.
Όσο υπάρχει βία ή φόβος, οι κοινές συνεδρίες ζεύγους ή οικογένειας δεν ενδείκνυνται, γιατί μπορεί να εκθέσουν σε μεγαλύτερο κίνδυνο όποιον μιλήσει ανοιχτά. Πρώτα έρχεται η ασφάλεια, με ατομική στήριξη και με τις γραμμές βοήθειας: 15900 για τη βία κατά των γυναικών, 1056 για τα παιδιά και 112 σε άμεσο κίνδυνο. Αν είστε εσείς εκείνος ή εκείνη που χάνει τον έλεγχο, η αναγνώριση και η αναζήτηση ατομικής βοήθειας είναι ένα σημαντικό πρώτο βήμα.
Πότε αξίζει να ζητήσετε βοήθεια;
Αξίζει να ζητήσετε στήριξη όταν οι ίδιοι καβγάδες γυρίζουν ξανά και ξανά, όταν οι συγκρούσεις πληγώνουν περισσότερο από όσο λύνουν, όταν τα παιδιά βρίσκονται συνεχώς στη μέση ή όταν κάποιος αποσύρεται και δεν μιλά πια. Στη θεραπεία οικογένειας, η οικογένεια κοιτάζει μαζί με τον θεραπευτή το μοτίβο και όχι έναν «φταίχτη», ώστε να ακουστεί ο καθένας. Η διαχείριση των συγκρούσεων και του θυμού είναι επίσης ένα από τα θέματα της συμβουλευτικής, ατομικά ή με την οικογένεια.
Αν βρίσκεστε σε άμεσο κίνδυνο, καλέστε το 112. Για τη βία κατά των γυναικών υπάρχει η Γραμμή SOS 15900 και για παιδιά και εφήβους η Γραμμή SOS 1056. Αν ο θυμός ή η απελπισία σάς φέρνουν σκέψεις να βλάψετε τον εαυτό σας, μπορείτε να καλέσετε τη Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία 1018 ή τη Γραμμή Ψυχοκοινωνικής Υποστήριξης 10306.
Ερωτήσεις
Συχνές ερωτήσεις
Είναι φυσιολογικό να θυμώνω με το παιδί μου;
Ναι. Κάθε γονιός θυμώνει κάποιες φορές, ιδιαίτερα όταν είναι κουρασμένος ή πιεσμένος, και ο θυμός δεν σας κάνει «κακό γονιό». Αυτό που μετρά είναι τι κάνετε με αυτόν: να μην προσβάλλετε, να μην απειλείτε, να μη χτυπάτε, και να επιστρέφετε στο παιδί για να επανορθώσετε όταν ξεφύγετε. Αν νιώθετε ότι ο θυμός σας βγαίνει συχνά εκτός ελέγχου, αξίζει να ζητήσετε στήριξη για εσάς.
Κάνει κακό στα παιδιά να βλέπουν τους γονείς να μαλώνουν;
Εξαρτάται από τον τρόπο. Μια διαφωνία με σεβασμό, που κλείνει με συμφιλίωση, μπορεί να δείξει στα παιδιά ότι οι σχέσεις αντέχουν τις διαφορές. Τα βαραίνουν οι συχνές, έντονες ή εχθρικές συγκρούσεις, όσες δεν κλείνουν ποτέ, και κυρίως όταν τα ίδια γίνονται μάρτυρες, μεσολαβητές ή σύμμαχοι. Αν υπάρχει βία στο σπίτι, η προστασία των παιδιών έρχεται πρώτη.
Τι κάνω όταν ο έφηβος φωνάζει και βρίζει;
Τη στιγμή της έκρηξης, βοηθά να μείνετε όσο γίνεται ήρεμοι, να μην ανταποδώσετε τις φωνές και να πείτε ότι θα το συζητήσετε όταν ηρεμήσετε και οι δύο. Αργότερα, μιλήστε για το τι συνέβη, για τα όρια που ισχύουν στο σπίτι και για όσα τον θύμωσαν. Οι έφηβοι χρειάζονται και όρια και να νιώθουν ότι ακούγονται. Αν οι εκρήξεις είναι συχνές ή φτάνουν σε απειλές ή βία, ζητήστε βοήθεια.
Πότε δεν ενδείκνυνται οι κοινές συνεδρίες οικογένειας ή ζεύγους;
Όταν υπάρχει βία, απειλές ή φόβος στο σπίτι. Σε αυτή την περίπτωση, μια κοινή συνεδρία μπορεί να εκθέσει σε κίνδυνο όποιον μιλήσει ανοιχτά, και η ασφάλεια έρχεται πριν από οτιδήποτε άλλο. Συνήθως η δουλειά ξεκινά με ατομική στήριξη και με τις υπηρεσίες προστασίας, όπως η γραμμή 15900 για τη βία κατά των γυναικών και η γραμμή 1056 για τα παιδιά. Σε άμεσο κίνδυνο, καλέστε το 112.
Μαθαίνεται η διαχείριση του θυμού;
Ναι, σε μεγάλο βαθμό. Ο θυμός δεν εξαφανίζεται, μπορεί όμως κανείς να μάθει να αναγνωρίζει νωρίς τα σημάδια του, να κάνει παύση, να ονομάζει τι υπάρχει από κάτω και να το λέει χωρίς να πληγώνει. Βοηθά επίσης να καταλάβει από πού έρχεται ο τρόπος που θυμώνει, συχνά από την οικογένεια όπου μεγάλωσε. Η ψυχοθεραπεία ή η συμβουλευτική μπορούν να στηρίξουν αυτή τη δουλειά, ατομικά ή με την οικογένεια.
Αν οι συγκρούσεις στο σπίτι σάς έχουν κουράσει και θέλετε να βρείτε μαζί έναν άλλο τρόπο να μιλάτε, μπορείτε να δείτε πώς γίνεται η θεραπεία οικογένειας και να επικοινωνήσετε όταν το νιώσετε.
Το κείμενο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν υποκαθιστά την προσωπική αξιολόγηση από επαγγελματία ψυχικής υγείας.