Άρθρο
Ψυχοθεραπεία, συμβουλευτική ή coaching: ποια είναι η διαφορά;
Η ψυχοθεραπεία, η συμβουλευτική και το coaching είναι και τα τρία συνεργασίες με έναν εκπαιδευμένο επαγγελματία, αλλά διαφέρουν στον στόχο, στο βάθος και στη διάρκεια. Στο δίλημμα «ψυχοθεραπεία ή συμβουλευτική», η ψυχοθεραπεία δουλεύει σε βάθος με συναισθηματικές δυσκολίες, μοτίβα και σχέσεις και συνήθως κρατά περισσότερο, ενώ η συμβουλευτική είναι πιο σύντομη και εστιάζει σε ένα συγκεκριμένο ζήτημα ή μια απόφαση. Το coaching αφορά στόχους, κυρίως επαγγελματικούς, και δεν είναι θεραπεία.
Τι είναι η ψυχοθεραπεία;
Η ψυχοθεραπεία είναι μια διαδικασία που στηρίζεται στη σχέση εμπιστοσύνης ανάμεσα σε θεραπευόμενο και θεραπευτή. Μέσα από τη συζήτηση και συγκεκριμένες μεθόδους, ο άνθρωπος εξερευνά τι του συμβαίνει, από πού προέρχεται και πώς συνδέεται με τις σχέσεις και την ιστορία του. Στόχος δεν είναι μόνο να ανακουφιστεί η αρχική δυσκολία, αλλά και να αποκτηθούν δεξιότητες για τις επόμενες προκλήσεις της ζωής.
Ταιριάζει όταν μια δυσκολία κρατά καιρό ή επανέρχεται, όπως το άγχος, οι κρίσεις πανικού, η χαμηλή διάθεση, το πένθος ή τα μοτίβα που επαναλαμβάνονται στις σχέσεις. Μπορεί να γίνει ατομικά, με ένα ζευγάρι, με μια οικογένεια ή σε ομάδα. Η διάρκειά της δεν ορίζεται από πριν και συνήθως είναι μεγαλύτερη από των άλλων δύο μορφών. Περισσότερα θα βρείτε στη σελίδα για την ατομική ψυχοθεραπεία.
Τι είναι η συμβουλευτική;
Η συμβουλευτική είναι μια πιο εστιασμένη και συνήθως βραχύτερη συνεργασία. Ξεκινά από ένα συγκεκριμένο αίτημα, όπως μια κρίση, μια σύγκρουση ή μια απόφαση, και βοηθά τον άνθρωπο να το δει πιο καθαρά, να διαχειριστεί τα συναισθήματα που το συνοδεύουν και να βρει τα επόμενα βήματα.
Συχνά περιλαμβάνει και ενημέρωση, για παράδειγμα για το πώς μιλάμε στα παιδιά μετά από έναν χωρισμό ή τι αλλάζει στην οικογένεια όταν ένα παιδί μπαίνει στην εφηβεία. Μπορεί να αφορά ένα άτομο, ένα ζευγάρι, μια οικογένεια ή μια ομάδα. Η διαφορά από την ψυχοθεραπεία δεν είναι μια αυστηρή γραμμή, είναι κυρίως θέμα βάθους και διάρκειας.
Τι είναι το coaching;
Το coaching είναι μια συνεργασία προσανατολισμένη σε συγκεκριμένους στόχους, συνήθως επαγγελματικούς ή προσωπικούς. Αφορά, για παράδειγμα, στελέχη σε φάση μετάβασης, ανθρώπους που αλλάζουν ρόλο ή καριέρα, ή μέλη οικογενειακών επιχειρήσεων που χρειάζεται να ισορροπήσουν ανάμεσα στη δουλειά και στις οικογενειακές σχέσεις.
Το coaching κοιτάζει κυρίως το παρόν και το μέλλον: τι θέλετε να πετύχετε, τι σας εμποδίζει και ποια βήματα θα κάνετε. Δεν είναι θεραπεία και δεν απευθύνεται σε δυσκολίες ψυχικής υγείας. Αν μέσα σε μια διαδικασία coaching αναδυθεί κάτι βαθύτερο, όπως έντονο άγχος ή εξάντληση, χρειάζεται να συζητηθεί ανοιχτά και, όπου ταιριάζει, να γίνει μετάβαση σε ψυχοθεραπεία ή συμβουλευτική.
Ψυχοθεραπεία ή συμβουλευτική: πώς καταλαβαίνω τι μου ταιριάζει;
Ο πίνακας δείχνει με μια ματιά τις βασικές διαφορές στην πράξη. Δεν είναι αυστηρός, γιατί στην πραγματική δουλειά οι μορφές συχνά συναντιούνται.
| Ψυχοθεραπεία | Συμβουλευτική | Coaching | |
|---|---|---|---|
| Εστίαση | Συναισθήματα, μοτίβα, σχέσεις, προσωπική ιστορία | Ένα συγκεκριμένο ζήτημα, κρίση ή απόφαση | Στόχοι και δράση |
| Διάρκεια | Συνήθως μεγαλύτερη, συμφωνείται μαζί | Συνήθως περιορισμένος αριθμός συναντήσεων | Συνήθως ένας κύκλος συναντήσεων που ορίζεται εξαρχής |
| Πότε ταιριάζει | Δυσκολίες που επιμένουν ή επανέρχονται | Κρίση, σύγκρουση, απόφαση, ενημέρωση | Επαγγελματική ή προσωπική μετάβαση |
Ένας χρήσιμος τρόπος να διαλέξετε είναι να αναρωτηθείτε τι ακριβώς θα θέλατε να αλλάξει. Τα παρακάτω είναι ενδεικτικά και όχι κανόνες:
- Αν σας απασχολεί κάτι που επαναλαμβάνεται σε διάφορες φάσεις της ζωής σας, όπως ο τρόπος που πλησιάζετε ή απομακρύνεστε από τους ανθρώπους, η ψυχοθεραπεία δίνει τον χώρο να το δείτε σε βάθος.
- Αν βρίσκεστε μπροστά σε μια συγκεκριμένη απόφαση ή κρίση και χρειάζεστε στήριξη για να τη διαχειριστείτε, η συμβουλευτική μπορεί να είναι αρκετή.
- Αν η ζωή σας κυλά σε γενικές γραμμές ομαλά και θέλετε να κινηθείτε πιο αποτελεσματικά προς έναν επαγγελματικό στόχο, το coaching μπορεί να ταιριάζει.
Δεν χρειάζεται να το έχετε ξεκαθαρίσει μόνοι σας από πριν. Στην πρώτη συνάντηση ο επαγγελματίας ρωτά, ακούει και προτείνει τη μορφή που φαίνεται να ταιριάζει, ενώ η απόφαση παίρνεται μαζί.
Μπορεί το ένα να οδηγήσει στο άλλο;
Ναι, και αυτό συμβαίνει συχνά. Μια συμβουλευτική για ένα συγκεκριμένο θέμα μπορεί να φέρει στην επιφάνεια ερωτήματα που θέλετε να εξερευνήσετε πιο βαθιά. Αντίστροφα, κάποιος που έχει ολοκληρώσει μια ψυχοθεραπεία μπορεί αργότερα να χρειαστεί λίγες εστιασμένες συναντήσεις για μια νέα απόφαση.
Όταν ο ίδιος επαγγελματίας έχει εκπαίδευση σε περισσότερες από μία μορφές, η μετάβαση μπορεί να γίνει πιο ομαλά, χωρίς να χρειαστεί να ξαναπείτε την ιστορία σας από την αρχή. Σημασία έχει τα όρια να είναι σαφή και να ξέρετε κάθε φορά σε τι συμφωνείτε.
Ψυχολόγος ή ψυχοθεραπευτής: ποια είναι η διαφορά;
Οι δύο λέξεις χρησιμοποιούνται συχνά σαν να σημαίνουν το ίδιο, όμως η μία δηλώνει βασικές σπουδές και η άλλη μια εξειδίκευση. Ψυχολόγος είναι όποιος έχει σπουδάσει Ψυχολογία και έχει την άδεια που απαιτεί ο νόμος για να ασκεί το επάγγελμα. Ψυχοθεραπευτής είναι όποιος έχει εκπαιδευτεί για αρκετά χρόνια σε μια ψυχοθεραπευτική σχολή, μια εκπαίδευση που συνήθως συνδυάζει μαθήματα, δουλειά με θεραπευόμενους υπό εποπτεία και προσωπική θεραπεία. Σε αυτή την εκπαίδευση μπορούν να μπουν ψυχολόγοι, ψυχίατροι, κοινωνικοί λειτουργοί και άλλοι επαγγελματίες ψυχικής υγείας.
Με άλλα λόγια, οι δύο τίτλοι μπορεί να συνυπάρχουν στον ίδιο άνθρωπο, χωρίς ο ένας να προϋποθέτει τον άλλον. Διαφορετικός είναι ο ρόλος του ψυχιάτρου: είναι γιατρός με ειδικότητα στην ψυχιατρική και μπορεί να συνταγογραφεί φάρμακα, κάτι που δεν μπορεί να κάνει ένας ψυχολόγος ή ένας ψυχοθεραπευτής που δεν είναι γιατρός.
Τι μπορείτε να κάνετε πριν επιλέξετε;
Ρωτήστε για την εκπαίδευση και τις πιστοποιήσεις του επαγγελματία. Για την ψυχοθεραπεία, ενδεικτικά στοιχεία είναι η πολυετής εκπαίδευση σε μια αναγνωρισμένη προσέγγιση, η τακτική εποπτεία και η συμμετοχή σε επιστημονικούς φορείς, όπως η European Association for Psychotherapy (EAP), που απονέμει το Ευρωπαϊκό Πιστοποιητικό Ψυχοθεραπείας (ECP). Μη διστάσετε να ρωτήσετε πώς δουλεύει, πόσο συχνά θα συναντιέστε και πώς θα αξιολογείτε μαζί την πορεία.
Σκεφτείτε επίσης τι περιμένετε εσείς. Θέλετε κυρίως να καταλάβετε κάτι για τον εαυτό σας, να πάρετε μια απόφαση ή να κινηθείτε προς έναν στόχο; Η απάντηση δεν χρειάζεται να είναι τελική, βοηθά όμως η πρώτη κουβέντα να ξεκινήσει από εκεί που σας αφορά.
Πότε να ζητήσετε βοήθεια;
Αν κάτι σας βαραίνει και δεν ξέρετε πώς να το ονομάσετε, αυτό δεν είναι εμπόδιο. Μπορείτε να ξεκινήσετε από μια πρώτη συνάντηση, όπου θα ξεκαθαρίσετε μαζί αν χρειάζεστε ψυχοθεραπεία, συμβουλευτική ή κάτι άλλο. Αν τα συμπτώματα είναι έντονα, για παράδειγμα επίμονη αϋπνία, κρίσεις πανικού ή βαριά θλίψη, η ψυχοθεραπεία μπορεί να συνδυαστεί με εκτίμηση από ψυχίατρο ή γιατρό. Αν σας απασχολεί κυρίως μια αλλαγή στη δουλειά ή στη ζωή σας, δείτε και τη σελίδα Μεταβάσεις ζωής & εργασία.
Ερωτήσεις
Συχνές ερωτήσεις
Συμβουλευτική σημαίνει ότι θα μου πουν τι να κάνω;
Όχι. Παρά το όνομά της, η συμβουλευτική δεν δίνει έτοιμες συμβουλές ούτε λύσεις «από πάνω». Ο επαγγελματίας σας βοηθά να δείτε την κατάσταση πιο καθαρά, να αναγνωρίσετε τι νιώθετε, να ζυγίσετε τις επιλογές σας και να βρείτε απαντήσεις που ταιριάζουν στις δικές σας αξίες. Μπορεί να σας δώσει χρήσιμες πληροφορίες για ένα θέμα, όμως η απόφαση μένει πάντα σε εσάς.
Είναι το coaching κατάλληλο αν έχω άγχος ή κατάθλιψη;
Το coaching δεν είναι μορφή θεραπείας και δεν έχει σχεδιαστεί για δυσκολίες όπως το επίμονο άγχος, οι κρίσεις πανικού ή η κατάθλιψη. Σε αυτές τις περιπτώσεις ταιριάζει η ψυχοθεραπεία ή η συμβουλευτική και, όταν χρειάζεται, η συνεργασία με ψυχίατρο. Το coaching μπορεί να έχει θέση αργότερα, όταν η διάθεση έχει σταθεροποιηθεί και θέλετε να εστιάσετε σε επαγγελματικούς ή προσωπικούς στόχους.
Πόσες συναντήσεις χρειάζεται η συμβουλευτική;
Δεν υπάρχει σταθερός αριθμός. Η συμβουλευτική είναι συνήθως βραχύτερη από την ψυχοθεραπεία, επειδή εστιάζει σε ένα συγκεκριμένο αίτημα. Ο αριθμός των συναντήσεων εξαρτάται από το θέμα, από το πόσο σύνθετο είναι και από τον δικό σας ρυθμό, και συμφωνείται μαζί, με δυνατότητα αναθεώρησης. Αν στην πορεία φανεί ότι χρειάζεται περισσότερη εμβάθυνση, μπορεί να συζητηθεί η συνέχεια σε ψυχοθεραπεία.
Ποια είναι η διαφορά ψυχοθεραπευτή και ψυχιάτρου;
Ο ψυχίατρος είναι γιατρός με ειδικότητα στην ψυχιατρική. Μπορεί να κάνει ιατρική διάγνωση και να συνταγογραφήσει φάρμακα, ενώ ορισμένοι ψυχίατροι έχουν και εκπαίδευση στην ψυχοθεραπεία. Ο ψυχοθεραπευτής δουλεύει μέσα από τη θεραπευτική σχέση και τη συζήτηση και δεν συνταγογραφεί. Οι δύο ρόλοι συχνά συνεργάζονται, για παράδειγμα σε έντονες κρίσεις πανικού ή σε βαριά θλίψη, όπου η ψυχοθεραπεία γίνεται παράλληλα με την ψυχιατρική παρακολούθηση.
Μπορούν να γίνουν online η ψυχοθεραπεία, η συμβουλευτική και το coaching;
Ναι, και οι τρεις μορφές μπορούν να γίνουν online, μέσω βιντεοκλήσης. Η online συνεργασία διευκολύνει όσους μένουν μακριά, ταξιδεύουν ή έχουν απαιτητικό πρόγραμμα, και ακολουθεί τους ίδιους κανόνες εχεμύθειας με τις συναντήσεις στο γραφείο. Χρειάζεστε έναν ήσυχο, ιδιωτικό χώρο και σταθερή σύνδεση. Το αν θα προτιμήσετε online ή δια ζώσης συνεργασία συζητιέται μαζί, ανάλογα με το θέμα και τις ανάγκες σας.
Αν δεν είστε σίγουροι τι χρειάζεστε, μπορείτε να ξεκινήσετε από τη σελίδα Συμβουλευτική & coaching και να κλείσετε μια πρώτη συνάντηση για να το ξεκαθαρίσετε μαζί.
Το κείμενο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν υποκαθιστά την προσωπική αξιολόγηση από επαγγελματία ψυχικής υγείας.