Άρθρο
Ο «χορός» του καβγά: τι μας μαθαίνει η EFT για τα ζευγάρια
Ο «χορός» του καβγά είναι το μοτίβο που επαναλαμβάνει ένα ζευγάρι όταν τσακώνεται: ο ένας σύντροφος πλησιάζει, επιμένει ή επικρίνει, ο άλλος κλείνεται ή απομακρύνεται, και η κίνηση του καθενός πυροδοτεί την κίνηση του άλλου. Στην EFT θεραπεία ζεύγους (Συγκινησιακά Εστιασμένη Θεραπεία), αυτός ο κύκλος θεωρείται ο πραγματικός «αντίπαλος» του ζευγαριού, και όχι ο ένας ή ο άλλος σύντροφος. Πίσω του βρίσκεται συνήθως μια κοινή ανάγκη για σύνδεση και ασφάλεια.
Τι είναι η EFT;
Η EFT (Emotionally Focused Therapy) αναπτύχθηκε στις αρχές της δεκαετίας του 1980 από τη Sue Johnson και τον Les Greenberg. Στηρίζεται στη θεωρία του δεσμού, που βλέπει την ανάγκη για συναισθηματική σύνδεση ως βασική ανθρώπινη ανάγκη σε κάθε ηλικία, και στη συστημική σκέψη, που εξετάζει τα μοτίβα αλληλεπίδρασης ανάμεσα στους ανθρώπους. Σήμερα εφαρμόζεται από θεραπευτές σε πολλές χώρες, με εκπαίδευση και πιστοποίηση μέσα από το διεθνές κέντρο ICEEFT.
Στην EFT τα συναισθήματα δεν είναι εμπόδιο που πρέπει να «ελεγχθεί». Λειτουργούν σαν πυξίδα, γιατί δείχνουν τι χρειάζεται ο καθένας από τη σχέση και τι φοβάται ότι θα χάσει.
Πώς στήνεται ο κύκλος κυνηγητού και απόσυρσης;
Σε έναν πολύ γνώριμο «χορό», ο ένας σύντροφος παίρνει τον ρόλο εκείνου που «κυνηγά». Όταν νιώθει απόσταση, ζητά, επιμένει, παραπονιέται ή θυμώνει, γιατί θέλει να πάρει μια απάντηση. Ο άλλος παίρνει τον ρόλο εκείνου που «αποσύρεται». Όταν νιώθει πίεση ή κριτική, σωπαίνει, αλλάζει θέμα ή φεύγει από το δωμάτιο, γιατί θέλει να ηρεμήσουν τα πράγματα.
Όσο περισσότερο πιέζει ο ένας, τόσο περισσότερο αποσύρεται ο άλλος, και όσο περισσότερο αποσύρεται ο ένας, τόσο περισσότερο πιέζει ο άλλος. Και οι δύο προσπαθούν, με τον δικό τους τρόπο, να προστατέψουν τη σχέση, όμως καταλήγουν να νιώθουν όλο και πιο μόνοι. Οι ρόλοι δεν έχουν φύλο ούτε είναι μόνιμοι, και σε άλλες περιόδους της σχέσης μπορεί να αντιστραφούν.
Δεν είναι ο μόνος «χορός». Σε κάποια ζευγάρια και οι δύο επιτίθενται, σε έναν κύκλο αλληλοκατηγοριών όπου ο καθένας ψάχνει ποιος φταίει. Σε άλλα και οι δύο έχουν αποσυρθεί, οι καβγάδες έχουν σωπάσει, αλλά μαζί τους έχει σωπάσει και η τρυφερότητα. Αυτός ο «παγωμένος» χορός μπορεί να μοιάζει ήρεμος, όμως συχνά κρύβει πολλή μοναξιά.
Γιατί τσακωνόμαστε ξανά και ξανά για τα ίδια;
Πολλά ζευγάρια παρατηρούν ότι ο καβγάς ξεκινά από κάτι μικρό, τα πιάτα, το κινητό, μια καθυστέρηση, και καταλήγει πάντα στο ίδιο σημείο. Αυτό συμβαίνει γιατί το θέμα του καβγά συνήθως δεν είναι το πραγματικό θέμα. Από κάτω υπάρχουν ερωτήματα όπως «μετράω για σένα;», «μπορώ να βασιστώ πάνω σου;», «είσαι εκεί όταν σε χρειάζομαι;».
Όσο αυτά τα ερωτήματα μένουν αναπάντητα, κάθε μικρή αφορμή μπορεί να ξαναστήσει τον ίδιο χορό. Γι' αυτό η λύση σπάνια βρίσκεται στο να «κερδίσει» κάποιος τη διαφωνία για τα πιάτα.
Τι κρύβεται κάτω από τον θυμό και τη σιωπή;
Η EFT κάνει μια σημαντική διάκριση ανάμεσα στα συναισθήματα που φαίνονται και σε εκείνα που βρίσκονται από κάτω. Ο θυμός, η κριτική ή η ειρωνεία του συντρόφου που πιέζει συχνά καλύπτουν φόβο ότι δεν είναι σημαντικός για τον άλλον, μοναξιά ή απογοήτευση. Η σιωπή ή η ψυχρότητα του συντρόφου που αποσύρεται συχνά καλύπτει την αίσθηση ότι δεν είναι αρκετός ή τον φόβο ότι, ό,τι κι αν πει, θα κάνει τα πράγματα χειρότερα.
Τα συναισθήματα της επιφάνειας παρεξηγούνται εύκολα. Ο ένας βλέπει θυμό και ακούει επίθεση, ο άλλος βλέπει σιωπή και διαβάζει αδιαφορία. Όταν τα βαθύτερα συναισθήματα μπορέσουν να ειπωθούν, ο σύντροφος συχνά ακούει κάτι πολύ διαφορετικό: όχι «με απογοητεύεις», αλλά «σε χρειάζομαι».
Πώς δουλεύει η EFT θεραπεία ζεύγους;
Η EFT είναι μια δομημένη προσέγγιση που προχωρά σε τρία στάδια. Στο πρώτο, το ζευγάρι αναγνωρίζει τον κύκλο του και μαθαίνει να τον βλέπει ως κοινό αντίπαλο, κάτι που συχνά χαμηλώνει την ένταση. Στο δεύτερο, οι σύντροφοι έρχονται σε επαφή με τα βαθύτερα συναισθήματα και τις ανάγκες τους και δοκιμάζουν νέους τρόπους να τα εκφράζουν και να ανταποκρίνονται ο ένας στον άλλον. Στο τρίτο, οι νέοι τρόποι εδραιώνονται, ώστε το ζευγάρι να μπορεί να τους χρησιμοποιεί και στα πρακτικά ζητήματα της ζωής του.
Ο θεραπευτής δεν παίρνει το μέρος κανενός. Βοηθά και τους δύο να νιώσουν αρκετά ασφαλείς ώστε να πουν πράγματα που ως τώρα δεν έλεγαν, και να ακούσουν ο ένας τον άλλον χωρίς να αμυνθούν.
Τι μπορείτε να κάνετε στο σπίτι;
Μερικά μικρά βήματα μπορούν να αλλάξουν τον τόνο ενός καβγά, χωρίς να υποκαθιστούν τη θεραπεία:
- Δώστε όνομα στον κύκλο. Όταν τον αναγνωρίζετε, πείτε «ξεκινά πάλι ο χορός μας», αντί για «πάλι εσύ».
- Κάντε παύση με υπόσχεση επιστροφής. Αν χρειάζεστε χρόνο, πείτε το και ορίστε πότε θα ξαναμιλήσετε, ώστε η απομάκρυνση να μη βιωθεί ως εγκατάλειψη.
- Μιλήστε για το συναίσθημα από κάτω. Το «φοβάμαι ότι δεν σε νοιάζει» ακούγεται αλλιώς από το «ποτέ δεν σε νοιάζει τίποτα».
- Ρωτήστε τι χρειάζεται ο άλλος. Μια απλή ερώτηση, «τι θα σε βοηθούσε τώρα;», μπορεί να ανοίξει χώρο εκεί που υπήρχε μόνο άμυνα.
Πότε να ζητήσετε βοήθεια;
Αξίζει να σκεφτείτε τη θεραπεία ζεύγους όταν ο ίδιος καβγάς επαναλαμβάνεται και η απόσταση μεγαλώνει, όταν δυσκολεύεστε να ξαναβρεθείτε μετά από μια σύγκρουση ή όταν έχετε σταματήσει να μιλάτε για ό,τι σας πληγώνει. Για τις δυσκολίες στη σχέση γενικότερα, δείτε και τη σελίδα Δυσκολίες στη σχέση & απιστία.
Ένα σημαντικό όριο: όταν στη σχέση υπάρχει βία ή φόβος για την ασφάλεια, η θεραπεία ζεύγους δεν είναι το πρώτο βήμα. Προτεραιότητα έχουν η ασφάλεια και η ατομική στήριξη, για παράδειγμα μέσα από την ατομική ψυχοθεραπεία.
Αν βρίσκεστε σε άμεσο κίνδυνο, καλέστε το 112. Για βία κατά των γυναικών υπάρχει η Γραμμή SOS 15900. Για συναισθηματική στήριξη υπάρχει η Γραμμή Ψυχοκοινωνικής Υποστήριξης 10306.
Ερωτήσεις
Συχνές ερωτήσεις
Είναι φυσιολογικό ένα ζευγάρι να τσακώνεται;
Ναι. Οι διαφωνίες είναι μέρος κάθε στενής σχέσης, γιατί δύο άνθρωποι φέρνουν διαφορετικές ανάγκες, συνήθειες και ιστορίες. Σημασία δεν έχει τόσο αν τσακώνεστε, αλλά τι γίνεται μετά: αν μπορείτε να ξαναβρεθείτε, να ζητήσετε συγγνώμη και να νιώσετε ότι ακουστήκατε. Όταν ο ίδιος καβγάς επαναλαμβάνεται χωρίς επανασύνδεση, η απόσταση μεγαλώνει σιγά σιγά.
Τι σημαίνει EFT;
EFT είναι τα αρχικά του Emotionally Focused Therapy, που στα ελληνικά αποδίδεται ως Συγκινησιακά Εστιασμένη Θεραπεία. Είναι μια προσέγγιση που βασίζεται στη θεωρία του δεσμού και στη συστημική σκέψη και δίνει κεντρική θέση στα συναισθήματα. Έγινε γνωστή κυρίως στη θεραπεία ζεύγους, αλλά έχει αναπτυχθεί και για τη δουλειά με άτομα και με οικογένειες.
Μπορεί να βοηθήσει η EFT αν ο σύντροφός μου δεν μιλάει;
Ναι, και αυτή είναι μια συχνή αφετηρία. Η EFT δεν βλέπει τη σιωπή ως αδιαφορία, αλλά ως έναν τρόπο προστασίας, συχνά από τον φόβο της σύγκρουσης ή της αποτυχίας. Ο θεραπευτής επιβραδύνει τη συζήτηση και βοηθά τον σύντροφο που αποσύρεται να βρει λέξεις για όσα νιώθει, με τον δικό του ρυθμό. Συχνά, όταν η πίεση πέφτει, η σιωπή αρχίζει να υποχωρεί.
Είναι η EFT κατάλληλη για κάθε ζευγάρι;
Η EFT εφαρμόζεται σε ζευγάρια κάθε ηλικίας και σεξουαλικού προσανατολισμού, παντρεμένα ή όχι, σε διάφορες φάσεις της σχέσης. Δεν είναι όμως το πρώτο βήμα όταν υπάρχει βία ή φόβος για την ασφάλεια. Αν ένας από τους δύο έχει ενεργή σχέση εκτός ζευγαριού ή μια εξάρτηση που δεν αντιμετωπίζεται, αυτό συζητιέται ανοιχτά από την αρχή, ώστε να φανεί αν και πώς μπορεί να γίνει η δουλειά.
Χρειάζεται να έρθουμε και οι δύο στη θεραπεία;
Στη θεραπεία ζεύγους έρχονται κατά κανόνα και οι δύο σύντροφοι, γιατί ο κύκλος δημιουργείται ανάμεσά τους. Αν ο ένας δεν είναι έτοιμος, ο άλλος μπορεί να ξεκινήσει ατομικά. Έτσι μπορεί να καταλάβει τον δικό του ρόλο στον χορό, να βρει πιο ήρεμους τρόπους να αντιδρά και να σκεφτεί πώς θα μιλήσει στον σύντροφο για την ιδέα μιας κοινής θεραπείας.
Αν αναγνωρίσατε τον δικό σας «χορό», μπορείτε να διαβάσετε πώς δουλεύουμε με τις αρχές της EFT στη θεραπεία ζεύγους, στο γραφείο στη Γλυφάδα ή online, και να επικοινωνήσετε όποτε το αποφασίσετε μαζί.
Το κείμενο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν υποκαθιστά την προσωπική αξιολόγηση από επαγγελματία ψυχικής υγείας.