Άρθρο
Τζόγος και στοιχηματισμός: όταν η οικογένεια ζει με την εξάρτηση
Ο εθισμός στον τζόγο και στον στοιχηματισμό δεν αφορά μόνο τον άνθρωπο που παίζει. Η οικογένεια ζει μαζί του τα χρέη, τα ψέματα, την αγωνία και τη φθορά της εμπιστοσύνης, συχνά για καιρό πριν μιλήσει κανείς ανοιχτά. Οι συγγενείς χρειάζονται στήριξη για τον εαυτό τους, είτε ο άνθρωπος που παίζει είναι έτοιμος να ζητήσει βοήθεια είτε όχι.
Εθισμός στον τζόγο: γιατί μένει τόσο συχνά κρυφός;
Ο τζόγος δεν έχει μυρωδιά, δεν αλλάζει την εμφάνιση και δεν φαίνεται στο βλέμμα. Με το στοίχημα στο κινητό μπορεί να συμβαίνει οποιαδήποτε ώρα, μέσα στο ίδιο το σπίτι, χωρίς να το αντιληφθεί κανείς. Επιπλέον, το στοίχημα στα αθλήματα θεωρείται κοινωνικά αποδεκτό, κομμάτι της παρέας και της ομάδας, και γι' αυτό είναι δύσκολο να φανεί πότε το «παιχνίδι» έχει γίνει πρόβλημα.
Πολλές οικογένειες το ανακαλύπτουν από τα οικονομικά: δάνεια που δεν εξηγούνται, λογαριασμοί που μένουν απλήρωτοι, χρήματα ή αντικείμενα που λείπουν. Η διαταραχή τυχερών παιγνίων αναγνωρίζεται σήμερα στα διεθνή διαγνωστικά συστήματα ως εξάρτηση από συμπεριφορά, χωρίς ουσία. Αυτό βοηθά να γίνει κατανοητό ότι δεν πρόκειται απλώς για έλλειψη θέλησης ή για «κακό χαρακτήρα».
Πώς επηρεάζεται η οικογένεια;
Οι σύντροφοι ζουν συχνά ένα διπλό σοκ: την οικονομική απώλεια και την αίσθηση ότι εξαπατήθηκαν. Ακολουθούν θυμός, ντροπή, φόβος για το μέλλον, και συχνά απομόνωση, γιατί είναι δύσκολο να το πει κανείς σε φίλους ή συγγενείς. Πολλοί βρίσκονται σιγά σιγά στον ρόλο του «ελεγκτή», που ψάχνει αποδείξεις και ελέγχει λογαριασμούς, και εξαντλούνται.
Τα παιδιά δεν χρειάζεται να ξέρουν τους αριθμούς για να νιώσουν την ένταση. Αντιλαμβάνονται τους καβγάδες, τη σιωπή, τις υποσχέσεις που δεν τηρούνται, ένα κλίμα που αλλάζει χωρίς εξήγηση, και μερικά αναλαμβάνουν ρόλους μεγαλύτερους από την ηλικία τους. Όταν ο άνθρωπος που παίζει είναι νέος, οι γονείς του ζουν συχνά ενοχή, αναρωτιούνται τι έκαναν λάθος και καλύπτουν ξανά και ξανά τα χρέη.
Από συστημική ματιά, η οικογένεια αρχίζει σταδιακά να οργανώνεται γύρω από το πρόβλημα. Σχηματίζεται ένας κύκλος: αποκάλυψη, καβγάς, υπόσχεση, ανακούφιση, νέα αποκάλυψη. Κανείς δεν τον διάλεξε, αλλά όλοι βρίσκονται μέσα του.
Τι συνήθως βοηθά και τι όχι;
Κάποιες κινήσεις, αν και γίνονται από αγάπη, κρατούν τον κύκλο σε κίνηση, ενώ άλλες ανοίγουν χώρο για αλλαγή:
- Συνήθως δεν βοηθά: να εξοφλείτε τα χρέη χωρίς σχέδιο και χωρίς όρους, να καλύπτετε το πρόβλημα απέναντι στους άλλους, να απειλείτε με συνέπειες που δεν θα εφαρμόσετε, να γίνεστε μόνιμος φρουρός.
- Συνήθως βοηθά: να μιλάτε σε ήρεμη στιγμή, με συγκεκριμένα γεγονότα και με το πώς σας επηρεάζουν, να βάζετε όρια που μπορείτε να κρατήσετε, να ενθαρρύνετε τη βοήθεια χωρίς να την επιβάλλετε, να φροντίζετε και τον εαυτό σας.
Η Συνέντευξη Κινητοποίησης (Motivational Interviewing), μια προσέγγιση που χρησιμοποιείται διεθνώς στις εξαρτήσεις, ξεκινά από την παραδοχή ότι οι άνθρωποι έχουν συνήθως ανάμεικτα συναισθήματα για την αλλαγή. Ο άνθρωπος που παίζει μπορεί να θέλει να σταματήσει και ταυτόχρονα να ελπίζει ότι η επόμενη φορά θα «τα φέρει πίσω». Οι κατηγορίες συνήθως ενισχύουν την άμυνα, ενώ οι ερωτήσεις που ακούν και τις δύο πλευρές τον βοηθούν να ακούσει τους δικούς του λόγους για αλλαγή.
Πώς προστατεύετε τα οικονομικά της οικογένειας;
Η προστασία των οικονομικών δεν είναι τιμωρία, είναι φροντίδα για όλη την οικογένεια, και συχνά για τον ίδιο τον άνθρωπο που παίζει. Μπορεί να σημαίνει χωριστό λογαριασμό για τα βασικά έξοδα του σπιτιού, περιορισμένη πρόσβαση σε κάρτες και πιστώσεις, και προσεκτική σκέψη πριν υπογράψετε για δάνεια ή αναλάβετε χρέη άλλου. Πολλές πλατφόρμες στοιχήματος έχουν εργαλεία για όρια ή αυτοαποκλεισμό, που μπορεί να τα ενεργοποιήσει ο ίδιος ο παίκτης. Για μεγάλα χρέη, ένας νομικός ή οικονομικός σύμβουλος μπορεί να σας ενημερώσει για τις επιλογές σας.
Τι γίνεται όταν ο άνθρωπος που παίζει δεν θέλει βοήθεια;
Είναι συχνό ο άνθρωπος που παίζει να αρνείται ότι υπάρχει πρόβλημα ή να υπόσχεται ότι θα σταματήσει μόνος του. Αυτό δεν σημαίνει ότι η οικογένεια μένει χωρίς επιλογές. Πολλές φορές η αλλαγή ξεκινά όταν οι συγγενείς αλλάζουν τη δική τους στάση: σταματούν να καλύπτουν, μιλούν πιο καθαρά, ζητούν βοήθεια για τον εαυτό τους.
Μπορείτε να ξεκινήσετε εσείς ψυχοθεραπεία ή συμβουλευτική, χωρίς να περιμένετε τον άλλον. Και όταν ο άνθρωπος που παίζει ξεκινήσει θεραπεία, οι υποτροπές είναι συχνές και δεν σημαίνουν αποτυχία. Βοηθά να υπάρχει ένα σχέδιο, συμφωνημένο από πριν, για το τι κάνει η οικογένεια αν συμβεί.
Πότε και πού ζητάμε στήριξη;
Αξίζει να ζητήσετε βοήθεια όταν το παιχνίδι συνεχίζεται παρά τις υποσχέσεις, όταν τα χρέη μεγαλώνουν, όταν η ζωή του σπιτιού έχει οργανωθεί γύρω από τον έλεγχο, ή όταν εσείς νιώθετε εξαντλημένοι. Τα σημάδια αυτά είναι ενδεικτικά, και μόνο μια προσωπική αξιολόγηση μπορεί να πει τι συμβαίνει στη δική σας περίπτωση.
Η δουλειά μπορεί να γίνει ατομικά, με τον άνθρωπο που παίζει ή με τον σύντροφο, στο πλαίσιο της υπηρεσίας Εξαρτήσεις & εθισμοί, σε θεραπεία ζεύγους όταν η εμπιστοσύνη έχει πληγωθεί, ή σε θεραπεία οικογένειας. Ο Επαμεινώνδας Λοράνδος είναι πιστοποιημένος σύμβουλος εξαρτήσεων (ICADC) και ασχολείται με τις εξαρτήσεις και τις οικογένειες που ζουν μαζί τους από το 1995.
Υπάρχουν επίσης δημόσια προγράμματα για τις εξαρτήσεις και ομάδες αυτοβοήθειας για παίκτες και για συγγενείς, καθώς και η Γραμμή Βοήθειας για τις εξαρτήσεις 1031. Όταν υπάρχει έντονη θλίψη, άγχος ή απελπισία, βοηθά η συνεργασία με ψυχίατρο ή γιατρό. Αν ακούσετε λόγια απελπισίας ή αυτοκτονίας, πάρτε τα στα σοβαρά και ζητήστε αμέσως βοήθεια.
Αν βρίσκεστε σε άμεσο κίνδυνο: καλέστε το 112. Για τις εξαρτήσεις υπάρχει η Γραμμή Βοήθειας 1031. Αν υπάρχουν σκέψεις αυτοκτονίας, μπορείτε να καλέσετε τη Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία 1018. Για συναισθηματική στήριξη υπάρχει η Γραμμή Ψυχοκοινωνικής Υποστήριξης 10306.
Ερωτήσεις
Συχνές ερωτήσεις
Πώς καταλαβαίνω ότι ο σύντροφός μου έχει πρόβλημα με τον τζόγο;
Κάποια σημάδια που περιγράφουν συχνά οι οικογένειες είναι χρήματα που λείπουν χωρίς εξήγηση, νέα δάνεια ή απλήρωτοι λογαριασμοί, μυστικότητα γύρω από το κινητό, έντονη ενασχόληση με αποτελέσματα αγώνων και διακυμάνσεις στη διάθεση ανάλογα με τα κέρδη και τις απώλειες. Τα σημάδια αυτά είναι ενδεικτικά και δεν αρκούν για συμπέρασμα. Μόνο μια προσωπική αξιολόγηση από επαγγελματία μπορεί να δείξει αν πρόκειται για εξάρτηση.
Πρέπει να εξοφλήσουμε τα χρέη τζόγου ενός μέλους της οικογένειας;
Η εξόφληση χρεών χωρίς σχέδιο φέρνει συνήθως προσωρινή ανακούφιση, αλλά συχνά επιτρέπει στον κύκλο του παιχνιδιού να συνεχιστεί και εξαντλεί τα αποθέματα της οικογένειας. Αν αποφασίσετε να βοηθήσετε οικονομικά, βοηθά να γίνει με σαφείς όρους, για παράδειγμα με παράλληλη αναζήτηση θεραπείας και διαφάνεια στα οικονομικά. Για μεγάλα ποσά, αξίζει να ζητήσετε και τη γνώμη ενός νομικού ή οικονομικού συμβούλου πριν δεσμευτείτε.
Μπορεί να βοηθήσει η ψυχοθεραπεία αν αυτός που παίζει δεν θέλει να έρθει;
Η δουλειά με την οικογένεια μπορεί να ξεκινήσει χωρίς τον άνθρωπο που παίζει. Οι συγγενείς μαθαίνουν να βάζουν όρια, να μιλούν χωρίς να πυροδοτούν άμυνες και να φροντίζουν τον εαυτό τους. Συχνά, όταν αλλάζει η στάση της οικογένειας, αλλάζει και ο τρόπος που εκείνος βλέπει το πρόβλημα, και μπορεί αργότερα να δεχτεί να συμμετάσχει. Ακόμα κι αν αυτό δεν συμβεί, η στήριξη βοηθά την ίδια την οικογένεια να σταθεί.
Τι λέμε στα παιδιά όταν ένας γονιός έχει πρόβλημα με τον τζόγο;
Τα παιδιά συνήθως καταλαβαίνουν ότι κάτι συμβαίνει, ακόμα κι αν δεν ξέρουν τι. Μια απλή, ήρεμη εξήγηση, προσαρμοσμένη στην ηλικία τους, προστατεύει συχνά περισσότερο από τη σιωπή. Χρειάζεται να ακούσουν ότι δεν φταίνε, ότι οι μεγάλοι το φροντίζουν και ότι μπορούν να ρωτούν. Δεν χρειάζεται να μάθουν ποσά ή λεπτομέρειες, ούτε να κρατούν μυστικά ή να επιτηρούν τον γονιό.
Πού μπορεί να ζητήσει βοήθεια η οικογένεια ενός ανθρώπου που τζογάρει;
Η οικογένεια μπορεί να απευθυνθεί σε ψυχοθεραπευτή ή σύμβουλο με εκπαίδευση στις εξαρτήσεις, για ατομική, ζεύγους ή οικογενειακή δουλειά. Υπάρχουν επίσης δημόσια προγράμματα για τις εξαρτήσεις, ομάδες αυτοβοήθειας και η Γραμμή Βοήθειας για τις εξαρτήσεις 1031. Όταν υπάρχει βαριά θλίψη ή απελπισία, χρειάζεται και ψυχίατρος. Σε άμεσο κίνδυνο, το 112 είναι η πρώτη κλήση.
Αν η οικογένειά σας ζει με τον τζόγο και θέλετε να το συζητήσετε, στη σελίδα Εξαρτήσεις & εθισμοί θα δείτε πώς γίνεται η δουλειά με τον ίδιο τον άνθρωπο και με την οικογένεια.
Το κείμενο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν υποκαθιστά την προσωπική αξιολόγηση από επαγγελματία ψυχικής υγείας.