Άρθρο

Πώς μιλάμε στα παιδιά για τον χωρισμό των γονιών τους

Όταν οι γονείς χωρίζουν ή παίρνουν διαζύγιο, τα παιδιά χρειάζονται μια απλή και ειλικρινή εξήγηση, προσαρμοσμένη στην ηλικία τους, που να λέει τι αλλάζει, τι μένει ίδιο και ότι δεν φταίνε εκείνα. Συχνά βοηθά να το ακούσουν από τους δύο γονείς μαζί, σε μια ήρεμη στιγμή, και να ξέρουν ότι μπορούν να ξαναρωτήσουν όποτε θέλουν. Η πρώτη συζήτηση είναι η αρχή μιας κουβέντας που θα συνεχιστεί για καιρό, όχι μια ανακοίνωση που γίνεται μία φορά.

Επαμεινώνδας Λοράνδος, συστημικός ψυχοθεραπευτής 5 λεπτά ανάγνωση

Τι χρειάζεται να συμφωνήσουν οι γονείς πριν μιλήσουν;

Πριν από τη συζήτηση, βοηθά οι δύο γονείς να συμφωνήσουν σε μια κοινή, σύντομη εξήγηση για το γιατί χωρίζουν, χωρίς να ρίχνει ο ένας την ευθύνη στον άλλον. Μια φράση όπως «αποφασίσαμε ότι δεν μπορούμε πια να ζούμε μαζί ως ζευγάρι, αλλά θα είμαστε πάντα οι γονείς σας» λέει την αλήθεια χωρίς να φορτώνει τα παιδιά με θέματα των μεγάλων.

Χρειάζεται επίσης να έχουν σκεφτεί τις πρακτικές ερωτήσεις που σχεδόν σίγουρα θα έρθουν: πού θα μένουν τα παιδιά, πότε θα βλέπουν τον κάθε γονιό, αν αλλάζει σχολείο ή γειτονιά. Αν κάτι δεν έχει αποφασιστεί, μπορεί να ειπωθεί απλά: «Δεν το ξέρουμε ακόμα, θα σας το πούμε μόλις το ξέρουμε». Ως χρονική στιγμή, μια μέρα χωρίς πίεση, όχι λίγο πριν από το σχολείο ή μια γιορτή, και αρκετά πριν από τη μετακόμιση, αφήνει χώρο για ερωτήσεις και αγκαλιές.

Διαζύγιο και παιδιά: τι λέμε σε κάθε ηλικία;

Τα παιδιά καταλαβαίνουν τον χωρισμό με τα εφόδια που έχουν σε κάθε ηλικία. Σε όλες τις ηλικίες χρειάζεται να ακούσουν ότι δεν φταίνε, ότι και οι δύο γονείς θα συνεχίσουν να τα αγαπούν και να τα φροντίζουν, και ότι μπορούν να ρωτούν ό,τι θέλουν. Τα μηνύματα αυτά χρειάζεται να επαναλαμβάνονται, όχι μόνο να ειπωθούν μία φορά. Οι κατευθύνσεις που ακολουθούν είναι γενικές, γιατί κάθε παιδί είναι διαφορετικό.

Προσχολική ηλικία (έως περίπου 6 ετών)

Στα μικρά παιδιά βοηθούν λίγες, απλές προτάσεις και πολύ συγκεκριμένα πράγματα, όπως «τα Σάββατα θα κοιμάσαι στο καινούργιο σπίτι του μπαμπά». Χρειάζονται σταθερές ρουτίνες, αγκαλιά και την ίδια εξήγηση πολλές φορές. Συχνά δείχνουν όσα νιώθουν μέσα από το παιχνίδι, τον ύπνο ή το φαγητό περισσότερο παρά με λόγια.

Σχολική ηλικία (περίπου 6 έως 12 ετών)

Τα παιδιά αυτής της ηλικίας συχνά αναρωτιούνται αν έφταιξαν ή αν μπορούν να «φτιάξουν» τα πράγματα με το να είναι πιο φρόνιμα. Χρειάζεται να ακούσουν καθαρά ότι η απόφαση είναι των μεγάλων και δεν αλλάζει με τη δική τους συμπεριφορά. Βοηθά επίσης να ξέρουν από πριν το πρόγραμμα, για παράδειγμα με ένα ημερολόγιο που δείχνει σε ποιο σπίτι θα είναι κάθε μέρα.

Εφηβεία

Οι έφηβοι καταλαβαίνουν περισσότερα, μπορεί να θυμώσουν ή να πάρουν θέση. Χρειάζονται ειλικρίνεια, χώρο για τη γνώμη τους στο πρόγραμμα και άδεια να συνεχίσουν τη δική τους ζωή, χωρίς να γίνουν οι έμπιστοι των γονιών.

Τι καλό είναι να αποφεύγουμε;

Ορισμένες κινήσεις, ακόμα κι όταν γίνονται από πόνο ή από αγάπη, δυσκολεύουν τα παιδιά:

  • να κατηγορούμε τον άλλον γονιό μπροστά τους ή να τα αφήνουμε να ακούν τέτοιες κουβέντες στο τηλέφωνο
  • να τα χρησιμοποιούμε ως αγγελιοφόρους («πες στη μαμά σου ότι…») ή να τα ρωτάμε τι γίνεται στο άλλο σπίτι
  • να τους εξηγούμε λεπτομέρειες που αφορούν το ζευγάρι, όπως απιστία ή οικονομικές διαφορές
  • να τους ζητάμε να διαλέξουν πλευρά ή σπίτι, ή να τα κάνουμε στήριγμα και παρηγοριά του γονιού
  • να καλλιεργούμε ελπίδες για επανασύνδεση, όταν η απόφαση έχει παρθεί

Τα παιδιά αγαπούν και τους δύο γονείς τους. Όταν νιώθουν ότι η αγάπη για τον έναν πληγώνει τον άλλον, βρίσκονται σε μια σύγκρουση πίστης που μπορεί να τα βαραίνει πολύ, συχνά χωρίς να το λένε.

Πώς αντιδρούν τα παιδιά μετά την ανακοίνωση;

Οι αντιδράσεις διαφέρουν πολύ. Κάποια παιδιά κλαίνε ή θυμώνουν, άλλα κάνουν ότι δεν έγινε τίποτα και ρωτούν αν μπορούν να πάνε να παίξουν. Τα μικρότερα μπορεί να γυρίσουν προσωρινά σε συνήθειες που είχαν αφήσει, ενώ τα μεγαλύτερα μπορεί να δυσκολευτούν στο σχολείο ή να κλειστούν στο δωμάτιό τους.

Οι περισσότερες από αυτές τις αντιδράσεις είναι αναμενόμενες και χρειάζονται χρόνο, όχι διόρθωση. Βοηθά να ονομάζουμε αυτό που βλέπουμε («βλέπω ότι σε θυμώνει όλο αυτό, είναι κατανοητό») και να μένουμε διαθέσιμοι. Αξίζει επίσης να ενημερωθεί διακριτικά το σχολείο, ώστε οι εκπαιδευτικοί να καταλαβαίνουν τυχόν αλλαγές.

Πώς συνεχίζουμε να είμαστε γονείς μαζί;

Ο χωρισμός τελειώνει τη σχέση του ζευγαριού, όχι τη συνεργασία των γονιών. Αυτό που συνήθως βοηθά τα παιδιά είναι η προβλεψιμότητα: ένα πρόγραμμα που τηρείται, παρόμοιοι βασικοί κανόνες στα δύο σπίτια (ύπνος, οθόνες, διάβασμα) και ήρεμες μεταβάσεις από το ένα σπίτι στο άλλο, χωρίς καβγάδες στην πόρτα.

Όταν η επικοινωνία των γονιών είναι ακόμα φορτισμένη, μπορεί για ένα διάστημα να γίνει πιο τυπική: σύντομα γραπτά μηνύματα μόνο για τα θέματα των παιδιών, ένα κοινό ημερολόγιο, συζητήσεις για τα σοβαρά χωρίς τα παιδιά παρόντα. Δεν χρειάζεται οι γονείς να είναι φίλοι, χρειάζεται να συνεργάζονται αρκετά ώστε το παιδί να μη βρίσκεται στη μέση. Όπου υπάρχουν νέοι σύντροφοι, βοηθά να μπαίνουν στη ζωή των παιδιών σταδιακά.

Τι μπορείτε να κάνετε για τον εαυτό σας;

Τα παιδιά «διαβάζουν» την κατάσταση των γονιών τους περισσότερο από τα λόγια τους. Όταν ένας γονιός έχει χώρο να επεξεργαστεί τον δικό του θυμό, τη λύπη ή την ενοχή, με φίλους, με την οικογένειά του ή με έναν επαγγελματία, μπορεί πιο εύκολα να σταθεί ήρεμος απέναντι στο παιδί. Δεν χρειάζεται να κρύβετε ότι είστε λυπημένοι, αρκεί το παιδί να μη γίνει αυτό που σας παρηγορεί.

Πότε αξίζει να ζητήσετε βοήθεια;

Αξίζει να μιλήσετε με έναν επαγγελματία όταν οι δυσκολίες του παιδιού κρατούν για μήνες ή μεγαλώνουν, όταν λέει επίμονα ότι φταίει, όταν αρνείται να πηγαίνει στον έναν γονιό, ή όταν οι δύο γονείς δεν μπορούν να μιλήσουν χωρίς σύγκρουση. Τα σημάδια αυτά είναι ενδεικτικά. Μόνο μια προσωπική αξιολόγηση μπορεί να δείξει τι χρειάζεται η δική σας οικογένεια.

Η στήριξη μπορεί να πάρει διάφορες μορφές: συμβουλευτική για τους γονείς, ώστε να βρουν κοινή γλώσσα για τα παιδιά, θεραπεία οικογένειας, όπου ακούγονται και τα ίδια τα παιδιά, ή ατομική δουλειά για τον γονιό που δυσκολεύεται. Για όσα περνάτε εσείς ως σύντροφοι, υπάρχει η σελίδα Χωρισμός & διαζύγιο.

Αν στο σπίτι υπάρχει βία ή φόβος για την ασφάλεια κάποιου, η προστασία έρχεται πρώτη. Καλέστε το 112 σε άμεσο κίνδυνο, ενώ για τη βία κατά των γυναικών υπάρχει η γραμμή 15900 και για τα παιδιά η γραμμή 1056.

Ερωτήσεις

Συχνές ερωτήσεις

Σε ποια ηλικία καταλαβαίνει ένα παιδί τον χωρισμό των γονιών του;

Ακόμα και τα πολύ μικρά παιδιά αντιλαμβάνονται ότι κάτι αλλάζει, από την ένταση στο σπίτι και από τις αλλαγές στη ρουτίνα τους. Αυτό που διαφέρει με την ηλικία είναι πόσο μπορούν να το εξηγήσουν και να το εκφράσουν. Τα παιδιά προσχολικής ηλικίας χρειάζονται απλά, πρακτικά λόγια και σταθερότητα, ενώ τα μεγαλύτερα και οι έφηβοι ζητούν περισσότερη ειλικρίνεια και συμμετοχή στις αποφάσεις που τα αφορούν.

Πρέπει να πούμε στα παιδιά τον πραγματικό λόγο του χωρισμού;

Τα παιδιά χρειάζονται την αλήθεια σε μορφή που μπορούν να σηκώσουν, όχι όλες τις λεπτομέρειες. Μια κοινή εξήγηση, ότι οι γονείς δεν μπορούν πια να είναι ζευγάρι, συνήθως αρκεί. Θέματα όπως η απιστία, τα οικονομικά ή οι κατηγορίες ανάμεσα στους γονείς αφορούν τους ενήλικες. Αν το παιδί ρωτήσει κάτι συγκεκριμένο, μπορείτε να απαντήσετε ειλικρινά αλλά σύντομα, χωρίς να το στρέψετε εναντίον του άλλου γονιού.

Χρειάζεται να μιλήσουν και οι δύο γονείς μαζί στα παιδιά;

Όταν είναι εφικτό, η κοινή συζήτηση δείχνει στα παιδιά ότι οι γονείς τους μπορούν ακόμα να συνεργάζονται για εκείνα, και τα γλιτώνει από δύο διαφορετικές εκδοχές της ίδιας ιστορίας. Αν η ένταση είναι τόσο μεγάλη που η συζήτηση θα γινόταν καβγάς, ή αν υπάρχει βία, είναι προτιμότερο να μιλήσει ο κάθε γονιός χωριστά, με τα ίδια βασικά λόγια που έχουν συμφωνηθεί από πριν.

Τι κάνω αν το παιδί δεν θέλει να πάει στο σπίτι του άλλου γονιού;

Η άρνηση μπορεί να έχει πολλούς λόγους: δυσκολία στις μεταβάσεις, θυμό για τον χωρισμό, την αίσθηση ότι πρέπει να προστατέψει τον γονιό που μένει μόνος, ή κάτι που το δυσκολεύει στο άλλο σπίτι. Βοηθά να ακούσετε με ηρεμία τι λέει, χωρίς να το πιέσετε αλλά και χωρίς να το ενθαρρύνετε να διαλέξει πλευρά. Αν η άρνηση επιμένει ή σας ανησυχεί η ασφάλειά του, αξίζει να μιλήσετε με έναν επαγγελματία.

Πόσο χρόνο χρειάζονται τα παιδιά για να προσαρμοστούν στον χωρισμό;

Δεν υπάρχει σταθερός χρόνος. Η προσαρμογή εξαρτάται από την ηλικία και τον χαρακτήρα του παιδιού, από το πόσες αλλαγές φέρνει ο χωρισμός στην καθημερινότητά του και, πολύ συχνά, από το πόση σύγκρουση συνεχίζεται ανάμεσα στους γονείς. Πολλά παιδιά βρίσκουν σιγά σιγά τον ρυθμό τους όταν η νέα καθημερινότητα γίνει προβλέψιμη. Αν οι δυσκολίες κρατούν πολύ ή μεγαλώνουν, μια συζήτηση με επαγγελματία μπορεί να βοηθήσει.

Αν θέλετε να σκεφτείτε μαζί με έναν θεραπευτή πώς θα μιλήσετε στα παιδιά σας ή πώς θα συνεργαστείτε ως γονείς, μπορείτε να δείτε πώς γίνεται η θεραπεία οικογένειας.

Το κείμενο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν υποκαθιστά την προσωπική αξιολόγηση από επαγγελματία ψυχικής υγείας.

Κλήση Κλείστε ραντεβού