Άρθρο

Κρίση πανικού: τι μπορώ να κάνω εκείνη τη στιγμή

Όταν έρχεται μια κρίση πανικού, βοηθά να θυμηθείτε ότι το κύμα κορυφώνεται και υποχωρεί, να επιβραδύνετε την αναπνοή, να «γειωθείτε» σε ό,τι υπάρχει γύρω σας και να μην παλέψετε με τα συμπτώματα. Αυτά ισχύουν όταν ένας γιατρός έχει ήδη αποκλείσει σωματικά αίτια και αναγνωρίζετε το γνώριμο μοτίβο των κρίσεών σας. Αν είναι η πρώτη φορά ή αν έχετε πόνο στο στήθος, προηγείται η ιατρική βοήθεια ή το 112.

Επαμεινώνδας Λοράνδος, συστημικός ψυχοθεραπευτής 5 λεπτά ανάγνωση

Πρώτα απ' όλα: πότε χρειάζεται γιατρός ή το 112;

Τα συμπτώματα μιας κρίσης πανικού μπορεί να μοιάζουν πολύ με σοβαρά σωματικά προβλήματα, για παράδειγμα της καρδιάς ή της αναπνοής. Γι' αυτό καλέστε το 112 ή ζητήστε αμέσως ιατρική βοήθεια:

  • αν είναι η πρώτη φορά που σας συμβαίνει κάτι τέτοιο,
  • αν έχετε πόνο ή πίεση στο στήθος,
  • αν η δυσκολία στην αναπνοή δεν υποχωρεί ή αν υπάρχει λιποθυμία,
  • αν τα συμπτώματα είναι διαφορετικά ή πιο έντονα από όσα έχετε ξαναζήσει,
  • αν έχετε γνωστό πρόβλημα υγείας και δεν είστε σίγουροι τι συμβαίνει.

Είναι πάντα σωστό να ελεγχθεί κάτι που σας ανησυχεί, ακόμη κι αν τελικά αποδειχθεί κρίση πανικού. Κανείς δεν «ενοχλεί άδικα» όταν ζητά βοήθεια για ένα σύμπτωμα που τον τρομάζει. Τα βήματα που ακολουθούν αφορούν όσους έχουν ήδη ελεγχθεί από γιατρό και αναγνωρίζουν πλέον τις κρίσεις τους.

Ποια είναι τα συμπτώματα μιας κρίσης πανικού και γιατί εμφανίζονται;

Η κρίση πανικού είναι ένα ξαφνικό κύμα έντονου φόβου, με σωματικά συμπτώματα όπως δυνατούς χτύπους της καρδιάς, λαχάνιασμα, τρέμουλο, ιδρώτα, ζάλη, μυρμήγκιασμα ή την αίσθηση ότι τίποτα δεν είναι πραγματικό. Συχνά έρχονται και σκέψεις όπως «θα λιποθυμήσω», «χάνω τον έλεγχο» ή «θα πάθω κάτι». Δεν εμφανίζονται απαραίτητα όλα, και κάθε άνθρωπος έχει το δικό του μοτίβο.

Αυτό που συμβαίνει είναι ότι το σύστημα συναγερμού του οργανισμού, που υπάρχει για να μας προστατεύει, ενεργοποιείται χωρίς να υπάρχει πραγματική απειλή εκείνη τη στιγμή. Το σώμα ετοιμάζεται να τρέξει ή να αμυνθεί: η καρδιά επιταχύνει, η αναπνοή γίνεται γρήγορη και ρηχή. Η γρήγορη αναπνοή μπορεί με τη σειρά της να εντείνει τη ζάλη και το μούδιασμα, που τρομάζουν ακόμη περισσότερο, και έτσι ο φόβος για τα συμπτώματα τροφοδοτεί τα ίδια τα συμπτώματα.

Το σημαντικό είναι ότι μια κρίση πανικού συνήθως κορυφώνεται μέσα σε λίγα λεπτά και μετά υποχωρεί σταδιακά. Μπορεί να αφήσει πίσω της κούραση και ένταση, όμως το κύμα περνά. Αυτή η γνώση είναι από μόνη της ένα πρώτο εργαλείο.

Κρίση πανικού: τι να κάνω εκείνη τη στιγμή;

Ονομάστε αυτό που συμβαίνει. Πείτε στον εαυτό σας, ακόμη και φωναχτά: «Αυτό είναι κρίση πανικού. Το έχω ξαναζήσει, είναι δυσάρεστο και θα περάσει». Η φράση δεν σβήνει τα συμπτώματα, όμως μειώνει τον φόβο που προστίθεται από πάνω τους.

Επιβραδύνετε την αναπνοή. Δεν χρειάζεται να πάρετε βαθιές, γρήγορες ανάσες, γιατί μπορεί να εντείνουν τη ζάλη. Βοηθά μια ήρεμη αναπνοή από τη μύτη, με εκπνοή πιο αργή από την εισπνοή. Για παράδειγμα, μετρήστε ήσυχα ως το τέσσερα καθώς εισπνέετε και ως το έξι καθώς εκπνέετε, και αν το μέτρημα σας αγχώνει, απλώς αφήστε την εκπνοή να κρατά λίγο περισσότερο.

Γειωθείτε στο εδώ και τώρα. Πατήστε τα πόδια σταθερά στο πάτωμα και νιώστε το βάρος του σώματος στην καρέκλα ή στον τοίχο όπου ακουμπάτε. Έπειτα στρέψτε την προσοχή στις αισθήσεις: βρείτε πέντε πράγματα που βλέπετε, τέσσερα που μπορείτε να αγγίξετε, τρία που ακούτε, δύο που μυρίζετε και ένα που γεύεστε. Η γείωση φέρνει την προσοχή από τα «κι αν» πίσω στο παρόν.

Αφήστε το κύμα να περάσει. Η πιο φυσική αντίδραση είναι να παλέψετε με τα συμπτώματα ή να φύγετε τρέχοντας, όμως η μάχη συνήθως τα εντείνει. Δοκιμάστε να τα παρατηρήσετε σαν κύμα που ανεβαίνει, κορυφώνεται και πέφτει: «η καρδιά χτυπά δυνατά, την αφήνω να χτυπά». Αν είναι ασφαλές, μείνετε εκεί που βρίσκεστε μέχρι να υποχωρήσει, ώστε να δει και το σώμα ότι το αντέξατε. Αν οδηγείτε, σταθμεύστε πρώτα με ασφάλεια.

Μετά, φροντίστε τον εαυτό σας. Δώστε στον εαυτό σας λίγο χρόνο, κινηθείτε ήρεμα και μιλήστε σε κάποιον αν το θέλετε. Μην κρίνετε τον εαυτό σας για ό,τι έγινε. Βοηθά να σημειώσετε πότε και πού συνέβη και τι είχε προηγηθεί, γιατί με τον καιρό τέτοιες σημειώσεις δείχνουν μοτίβα.

Τι συνήθως δεν βοηθά;

Κάποιες κινήσεις μοιάζουν λογικές, όμως συχνά κρατούν τον κύκλο ζωντανό. Ο συνεχής έλεγχος των σφυγμών ή η αναζήτηση συμπτωμάτων στο διαδίκτυο την ώρα της κρίσης τροφοδοτούν τον φόβο. Το αλκοόλ μπορεί να φέρει μια πρόσκαιρη ηρεμία, όμως δεν λύνει τίποτα και με τον καιρό μπορεί να γίνει νέο πρόβλημα. Και η αποφυγή, όσο ανακουφιστική κι αν μοιάζει, έχει κόστος: αν μετά από κάθε κρίση αποφεύγετε το μέρος όπου συνέβη, ο χώρος όπου νιώθετε άνετα στενεύει σιγά σιγά.

Πώς μπορεί να βοηθήσει κάποιος που είναι δίπλα;

Αν βρίσκεστε δίπλα σε έναν άνθρωπο που έχει κρίση πανικού και ξέρετε ότι έχει ελεγχθεί από γιατρό για τα ίδια συμπτώματα, η ήρεμη παρουσία σας μετρά περισσότερο από τα λόγια. Μιλήστε αργά και απλά, πείτε ότι είστε εκεί και ότι θα περάσει, και αναπνεύστε αργά μαζί, ώστε να μπορεί να ακολουθήσει τον ρυθμό σας. Αποφύγετε φράσεις όπως «ηρέμησε» ή «δεν είναι τίποτα», που συχνά ακούγονται σαν υποτίμηση. Αν έχετε την παραμικρή αμφιβολία για το τι συμβαίνει, καλέστε το 112.

Πότε ζητάμε βοήθεια από έναν επαγγελματία;

Μια μεμονωμένη κρίση πανικού μπορεί να συμβεί σε περιόδους μεγάλης πίεσης. Αξίζει όμως να ζητήσετε στήριξη όταν οι κρίσεις επαναλαμβάνονται, όταν ο φόβος μιας νέας κρίσης σας συνοδεύει και στις ήρεμες μέρες ή όταν έχετε αρχίσει να οργανώνετε τη ζωή σας γύρω από αυτόν. Αυτά είναι ενδεικτικά, και μόνο μια προσωπική αξιολόγηση μπορεί να πει τι συμβαίνει στη δική σας περίπτωση. Για την ευρύτερη εικόνα του άγχους, δείτε τη σελίδα Άγχος, στρες & κρίσεις πανικού.

Στην ατομική ψυχοθεραπεία οι τεχνικές της στιγμής είναι μόνο ένα κομμάτι. Η δουλειά κοιτάζει και τι συμβαίνει στη ζωή σας την περίοδο που εμφανίστηκαν οι κρίσεις, και ποια ανάγκη μπορεί να εκφράζουν. Αν οι κρίσεις είναι πολύ συχνές ή έντονες, μπορεί να χρειαστεί και η γνώμη ψυχιάτρου, που εκτιμά αν βοηθά κάποια φαρμακευτική υποστήριξη, και οι δύο δουλειές προχωρούν παράλληλα, σε συνεργασία. Ο ψυχοθεραπευτής δεν συνταγογραφεί.

Αν έχετε πόνο στο στήθος, δυσκολία στην αναπνοή που δεν υποχωρεί ή συμπτώματα που δεν έχετε ξαναζήσει, καλέστε το 112. Αν βρίσκεστε σε άμεσο κίνδυνο ή έχετε σκέψεις αυτοκτονίας, καλέστε το 112 ή τη Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία 1018. Για συναισθηματική στήριξη υπάρχει η Γραμμή Ψυχοκοινωνικής Υποστήριξης 10306.

Ερωτήσεις

Συχνές ερωτήσεις

Πόσο διαρκεί μια κρίση πανικού;

Μια κρίση πανικού συνήθως κορυφώνεται μέσα σε λίγα λεπτά και στη συνέχεια υποχωρεί σταδιακά. Η κούραση, η ένταση ή η ανησυχία που ακολουθούν μπορεί να κρατήσουν περισσότερο, μερικές φορές για ώρες. Κάποιοι άνθρωποι ζουν και διαδοχικά κύματα, που μοιάζουν με μία μεγάλη κρίση. Αν τα συμπτώματα δεν υποχωρούν, είναι διαφορετικά από τα συνηθισμένα ή σας ανησυχούν, καλέστε το 112 ή ζητήστε να σας δει γιατρός.

Μπορεί να έρθει κρίση πανικού στον ύπνο;

Ναι. Κάποιοι άνθρωποι ξυπνούν ξαφνικά με έντονο φόβο και σωματικά συμπτώματα, χωρίς κάποιο όνειρο που να το εξηγεί, και αυτό μπορεί να είναι ιδιαίτερα τρομακτικό. Τα ίδια βήματα αναπνοής και γείωσης μπορούν να βοηθήσουν και τότε, για παράδειγμα ανάβοντας ένα χαμηλό φως και νιώθοντας το στρώμα κάτω από το σώμα. Επειδή κάποια νυχτερινά συμπτώματα έχουν και σωματικές αιτίες, χρειάζεται να τα συζητήσετε με γιατρό.

Γιατί έρχεται κρίση πανικού χωρίς προφανή αιτία;

Πολλές κρίσεις πανικού μοιάζουν να έρχονται «από το πουθενά», ακόμη και σε στιγμές χαλάρωσης. Συχνά όμως έχει προηγηθεί μια περίοδος συσσωρευμένης πίεσης, κούρασης ή αλλαγών, ή συναισθήματα που δεν βρήκαν χώρο, και ο οργανισμός αντιδρά όταν επιτέλους χαλαρώνει. Κάποιες φορές η αφορμή είναι μια μικρή σωματική αίσθηση που ερμηνεύεται ως κίνδυνος. Την εικόνα για τη δική σας περίπτωση μπορεί να τη δώσει μόνο μια προσωπική αξιολόγηση.

Βοηθά να εξασκηθώ στις τεχνικές όταν δεν έχω κρίση;

Ναι. Η αναπνοή και η γείωση γίνονται πιο εύκολα τη στιγμή της κρίσης αν τις έχετε δοκιμάσει πρώτα σε ήρεμες στιγμές, όπως κάθε δεξιότητα που γίνεται οικεία με την επανάληψη. Λίγα λεπτά την ημέρα μπορεί να είναι αρκετά για να τις μάθει το σώμα. Μπορείτε επίσης να γράψετε σε ένα χαρτί ή στο κινητό τη φράση που σας ηρεμεί και τα βήματα που θέλετε να θυμάστε, για να τα έχετε μπροστά σας όταν το μυαλό θολώνει.

Τι κάνω αν φοβάμαι να βγω από το σπίτι μετά από μια κρίση;

Ο φόβος μιας νέας κρίσης μπορεί να κάνει κάποιον να αποφεύγει όλο και περισσότερα μέρη, μέχρι που μένει κυρίως στο σπίτι. Η επιστροφή γίνεται συνήθως με μικρά, σταδιακά βήματα, για παράδειγμα με μια σύντομη βόλτα κοντά στο σπίτι πριν από πιο απαιτητικές διαδρομές. Σε αυτή τη φάση η στήριξη από επαγγελματία ψυχικής υγείας μπορεί να βοηθήσει ουσιαστικά, και μια online συνεδρία μπορεί να είναι το πρώτο βήμα όσο η μετακίνηση είναι ακόμη δύσκολη.

Αν οι κρίσεις πανικού έχουν αρχίσει να βαραίνουν την καθημερινότητά σας, μπορείτε να ζητήσετε μια πρώτη συνάντηση στο γραφείο ή online, αν η μετακίνηση είναι προς το παρόν δύσκολη.

Το κείμενο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν υποκαθιστά την προσωπική αξιολόγηση από επαγγελματία ψυχικής υγείας.

Κλήση Κλείστε ραντεβού