Άρθρο

Άγχος χωρίς λόγο: γιατί αγχώνομαι όταν όλα πάνε καλά;

Το άγχος χωρίς λόγο είναι το άγχος που εμφανίζεται χωρίς να μπορείτε να εντοπίσετε μια εμφανή αιτία, ακόμη και σε περιόδους που η ζωή σας κυλά ομαλά. Συνήθως ο λόγος υπάρχει, απλώς δεν βρίσκεται εκεί που τον ψάχνουμε: μπορεί να είναι μια κούραση που συσσωρεύτηκε, μια αλλαγή, ένα συναίσθημα που δεν έχει ειπωθεί ή μια παλιά συνήθεια του οργανισμού να μένει σε επιφυλακή. Η κατανόησή του είναι συχνά το πρώτο βήμα για να χαλαρώσει.

Επαμεινώνδας Λοράνδος, συστημικός ψυχοθεραπευτής 5 λεπτά ανάγνωση

Γιατί αγχώνομαι όταν όλα πάνε καλά;

Ακούγεται αντιφατικό, όμως είναι συχνό. Ακολουθούν μερικές πιθανές εξηγήσεις, που πολλές φορές συνυπάρχουν.

Το σώμα «αφήνεται» μετά από μια δύσκολη περίοδο. Όσο κρατά η πίεση, πολλοί άνθρωποι λειτουργούν με αντοχή και συγκέντρωση. Όταν η πίεση περάσει, στις διακοπές ή μετά από ένα μεγάλο φορτίο, εμφανίζεται το άγχος που δεν είχε χώρο να φανεί νωρίτερα.

Οι καλές αλλαγές είναι κι αυτές αλλαγές. Μια νέα δουλειά, ένας γάμος, ένα παιδί ή μια μετακόμιση είναι χαρούμενα γεγονότα. Ζητούν όμως προσαρμογή, φέρνουν νέες ευθύνες και συχνά αφήνουν πίσω κάτι γνώριμο.

Η πεποίθηση ότι «η χαρά δεν κρατά». Σε οικογένειες που έζησαν αστάθεια, απώλειες ή συχνές κρίσεις, μπορεί να έχει περάσει, χωρίς λόγια, το μήνυμα ότι όταν όλα πάνε καλά κάτι κακό ετοιμάζεται. Το γνώριμο «μη χαίρεσαι πολύ» κρατά τον οργανισμό σε επιφυλακή ακριβώς στις καλές στιγμές.

Συναισθήματα που δεν βρήκαν χώρο. Ένα πένθος που δεν θρηνήθηκε, ένας θυμός που καταπίνεται, μια ένταση στη σχέση που κανείς δεν ονομάζει. Όταν κάτι δεν μπορεί να ειπωθεί, μερικές φορές βρίσκει δρόμο μέσα από το σώμα ως άγχος.

Η επιφυλακή ως συνήθεια. Αν για χρόνια χρειάστηκε να είστε σε εγρήγορση, σε ένα σπίτι με εντάσεις ή σε μια πολύ απαιτητική δουλειά, ο οργανισμός μπορεί να συνεχίζει να «σαρώνει» για κινδύνους και όταν οι συνθήκες έχουν αλλάξει.

Υπάρχουν και πιο απλές αιτίες που αξίζει να μην ξεχνάμε. Η έλλειψη ύπνου, η πολλή καφεΐνη ή κάποια σωματικά αίτια μπορεί να φέρνουν συμπτώματα που μοιάζουν με άγχος. Γι' αυτό, όταν το άγχος εμφανίζεται ξαφνικά και χωρίς εξήγηση, αξίζει να ξεκινήσετε από έναν έλεγχο από γιατρό.

«Έχω πολύ άγχος»: ποια είναι τα συμπτώματα του υπερβολικού άγχους;

Το υπερβολικό άγχος δεν είναι πάντα θορυβώδες. Πιο συχνά μοιάζει με ένα σταθερό «βουητό» στο παρασκήνιο. Ενδεικτικά, μπορεί να εμφανίζεται ως:

  • ανησυχία που μεταπηδά από θέμα σε θέμα, ακόμη κι όταν το προηγούμενο θέμα λυθεί,
  • δυσκολία να ησυχάσει το μυαλό, ιδίως το βράδυ, και ύπνος που δεν ξεκουράζει,
  • ένταση στους μυς, πονοκέφαλοι ή στομάχι που αναστατώνεται εύκολα,
  • κούραση, ευερεθιστότητα και δυσκολία συγκέντρωσης,
  • εύκολο ξάφνιασμα και αίσθηση ότι είστε συνεχώς «σε επιφυλακή»,
  • ανάγκη να ελέγχετε, να προγραμματίζετε τα πάντα ή να ζητάτε διαβεβαιώσεις ότι όλα είναι εντάξει.

Τα παραπάνω είναι ενδεικτικά και δεν αποτελούν διάγνωση. Μπορεί να εμφανίζονται και σε άλλες καταστάσεις, και μόνο μια προσωπική αξιολόγηση μπορεί να πει τι συμβαίνει στη δική σας περίπτωση.

Συχνά στο άγχος προστίθεται και ένα δεύτερο στρώμα, το άγχος για το άγχος: «γιατί νιώθω έτσι αφού δεν έχω λόγο;», «κάτι δεν πάει καλά με μένα». Η αυστηρή κριτική προς τον εαυτό σπάνια ηρεμεί, συνήθως προσθέτει ένταση. Η αναγνώριση ότι το άγχος είναι μια αντίδραση με νόημα, και όχι αποτυχία σας, φέρνει ήδη κάποια ανακούφιση.

Είναι πράγματι «χωρίς λόγο»;

Η συστημική ματιά δεν βλέπει το άγχος μόνο ως κάτι που συμβαίνει μέσα σε έναν άνθρωπο, αλλά και ως κάτι που έχει νόημα μέσα στις σχέσεις του. Μερικές φορές ένα μέλος της οικογένειας «κουβαλά» την ανησυχία για όλους, ή το άγχος εμφανίζεται όταν αλλάζουν οι ισορροπίες, για παράδειγμα όταν ένα παιδί φεύγει από το σπίτι ή όταν ένας γονιός χρειάζεται φροντίδα. Το ερώτημα τότε δεν είναι μόνο «τι έχω;», αλλά και «τι συμβαίνει γύρω μου και τι μου ζητά αυτό το άγχος να προσέξω;».

Ρόλο παίζει και ο τρόπος που περιγράφουμε τον εαυτό μας. Η φράση «είμαι αγχώδης άνθρωπος» μοιάζει με απλή περιγραφή, όμως με τον καιρό γίνεται ταυτότητα και αφήνει έξω τις στιγμές όπου σταθήκατε ήρεμοι. Η αφηγηματική προσέγγιση βοηθά να φανούν και αυτές οι στιγμές.

Τι μπορείτε να κάνετε όταν το άγχος έρχεται από το πουθενά;

Τη στιγμή που αγχώνεστε, σταματήστε για λίγο το κυνήγι της αιτίας, γιατί η εξήγηση φαίνεται πιο εύκολα αργότερα, με ηρεμία. Εκείνη την ώρα βοηθά να το ονομάσετε («έρχεται άγχος»), να επιβραδύνετε την αναπνοή και να επιστρέψετε την προσοχή σε αυτό που κάνετε. Αν το άγχος φτάνει σε κρίσεις, θα βρείτε πρακτικά βήματα στο άρθρο Κρίση πανικού: τι μπορώ να κάνω εκείνη τη στιγμή.

Κρατήστε για λίγες εβδομάδες ένα σύντομο ημερολόγιο: πότε εμφανίστηκε το άγχος, πόσο έντονο ήταν, τι είχε προηγηθεί, με ποιον ήσασταν, πώς κοιμηθήκατε. Συχνά, αυτό που μοιάζει «χωρίς λόγο» αποκτά μοτίβο όταν το δείτε γραμμένο.

Κάποιοι άνθρωποι βρίσκουν χρήσιμο να ορίζουν μια σύντομη «ώρα ανησυχίας» μέσα στη μέρα. Όταν μια ανησυχία έρχεται σε άλλη ώρα, τη σημειώνουν και την αφήνουν για εκείνη τη στιγμή, αντί να την ακολουθήσουν αμέσως. Παράλληλα, φροντίστε τον ύπνο, την κίνηση και τον χρόνο χωρίς οθόνες. Αυτά δεν εξαφανίζουν το άγχος, ελαφρώνουν όμως το φορτίο του οργανισμού.

Και μιλήστε γι' αυτό. Η ντροπή για ένα άγχος που «δεν δικαιολογείται» συχνά κρατά τους ανθρώπους σιωπηλούς, ενώ μια κουβέντα με κάποιον που εμπιστεύεστε μπορεί να το κάνει πιο ανάλαφρο.

Πότε αξίζει μια προσωπική αξιολόγηση;

Αξίζει να μιλήσετε με έναν επαγγελματία ψυχικής υγείας όταν το άγχος δεν σας αφήνει για εβδομάδες, όταν αρχίζει να κοστίζει στον ύπνο, στη δουλειά ή στις σχέσεις σας, όταν αρχίζετε να αποφεύγετε πράγματα ή όταν χρειάζεστε όλο και συχνότερα το αλκοόλ ή άλλους τρόπους για να ησυχάσετε. Το ίδιο ισχύει αν το άγχος συνοδεύεται από επίμονη θλίψη ή αν σας ανησυχεί, ακόμη κι αν δεν μπορείτε να το εξηγήσετε.

Μια προσωπική αξιολόγηση δεν σημαίνει «ετικέτα». Είναι μια ευκαιρία να δείτε μαζί με κάποιον τι συμβαίνει, τι το τροφοδοτεί και τι μπορεί να βοηθήσει. Στην ατομική ψυχοθεραπεία η δουλειά αφορά τόσο τη διαχείριση του άγχους όσο και τις ρίζες του, στην ιστορία και στις σχέσεις σας. Αν χρειαστεί και ιατρική ματιά, η δουλειά γίνεται σε συνεργασία με ψυχίατρο, ενώ τα σωματικά αίτια τα αποκλείει πρώτα ο γιατρός σας.

Ερωτήσεις

Συχνές ερωτήσεις

Είναι φυσιολογικό να έχω άγχος χωρίς λόγο;

Είναι αρκετά συχνό και δεν σημαίνει ότι κάτι «χάλασε» μέσα σας. Το άγχος είναι μηχανισμός προστασίας, και μερικές φορές ενεργοποιείται από παράγοντες που δεν φαίνονται αμέσως, όπως η συσσωρευμένη κούραση, μια αλλαγή ή συναισθήματα που δεν έχουν ειπωθεί. Αν όμως κρατά καιρό, επηρεάζει την καθημερινότητα ή σας ανησυχεί, αξίζει να ελεγχθούν πρώτα τα σωματικά αίτια από γιατρό και να το συζητήσετε με επαγγελματία ψυχικής υγείας.

Γιατί το άγχος χωρίς λόγο χειροτερεύει το βράδυ;

Το βράδυ οι εξωτερικοί περισπασμοί λιγοστεύουν και το μυαλό έχει περισσότερο χώρο να γυρίσει σε ό,τι το απασχολεί. Η κούραση της ημέρας κάνει επίσης τις σκέψεις πιο βαριές και πιο απόλυτες. Βοηθά μια σταθερή βραδινή ρουτίνα με λιγότερες οθόνες, και το να σημειώνετε σε ένα χαρτί όσα σας απασχολούν, ώστε να μη χρειάζεται να τα «κρατάτε» στο μυαλό. Αν ο ύπνος επηρεάζεται για καιρό, συζητήστε το με επαγγελματία.

Μπορεί το άγχος να εμφανιστεί μετά από μια δύσκολη περίοδο που έχει περάσει;

Ναι, και συμβαίνει συχνά. Όσο διαρκεί μια δύσκολη περίοδος, όπως μια αρρώστια στην οικογένεια, ένας χωρισμός ή ένα πολύ φορτωμένο διάστημα στη δουλειά, πολλοί άνθρωποι «κρατιούνται» για να ανταποκριθούν. Όταν τα πράγματα ηρεμήσουν, το σώμα και τα συναισθήματα βρίσκουν χώρο να αντιδράσουν. Δεν σημαίνει ότι πισωγυρίζετε, αλλά ότι ο οργανισμός επεξεργάζεται όσα έζησε, κάτι που μπορεί να γίνει ευκολότερα με στήριξη.

Ψάχνω συνέχεια τι φταίει για το άγχος μου. Βοηθά;

Η ανάγκη να βρεθεί μια εξήγηση είναι κατανοητή, όμως η επίμονη αναζήτηση τη στιγμή του άγχους συχνά το εντείνει, γιατί κρατά την προσοχή καρφωμένη σε αυτό. Πιο χρήσιμο είναι να φροντίσετε πρώτα να ηρεμήσει το σώμα και να κοιτάξετε το ερώτημα αργότερα, με απόσταση, για παράδειγμα μέσα από ένα ημερολόγιο. Στην ψυχοθεραπεία το «γιατί» εξερευνάται σταδιακά, μέσα σε ένα πλαίσιο ασφάλειας.

Πώς καταλαβαίνω αν το άγχος μου είναι υπερβολικό;

Το άγχος είναι αναμενόμενο όταν αντιστοιχεί σε μια πραγματική πρόκληση και υποχωρεί όταν αυτή περάσει. Ενδεικτικά, μπορεί να θεωρηθεί υπερβολικό όταν είναι πιο έντονο από όσο δικαιολογεί η κατάσταση, όταν σας απασχολεί μεγάλο μέρος της ημέρας για εβδομάδες ή όταν σας κάνει να αποφεύγετε πράγματα που θέλετε ή χρειάζεται να κάνετε. Αυτά είναι γενικά κριτήρια και όχι τεστ, και μόνο μια προσωπική αξιολόγηση μπορεί να πει τι ισχύει για εσάς.

Αν θέλετε να δείτε τι κρύβεται πίσω από το δικό σας άγχος, στη σελίδα Άγχος, στρες & κρίσεις πανικού θα βρείτε πώς δουλεύουμε μαζί, δια ζώσης στη Γλυφάδα ή online.

Το κείμενο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν υποκαθιστά την προσωπική αξιολόγηση από επαγγελματία ψυχικής υγείας.

Κλήση Κλείστε ραντεβού